🚀 go-pugleaf

Mark Elchardus, professor in de sociologie, denkt als professor soms
wel eens na over de maatschappelijke evoluties, en bij die
maatschappelijke evoluties spelen de media, o.a. de tv wel een steeds
belangrijker rol.
Om niet te zeggen: het is de vierde macht geworden.

Of ze al klaar zijn voor die rol, of gewoon drijven op de waan van de
dag (die het meest geld opbrengt) is nog een andere vraag, waar deze
nieuwsgroep ongetwijfeld een antwoord op weet:-))

Alle drie de andere machten zijn al streng gereglementeerd (of doen
aan zelfregulatie via deontologische codes); voor de vierde macht
blijkt dat nog niet zo evident te zijn. 

Fragmentje uit zijn interview van woensdag in de Knack:
Voor wie dit beknopte citaat nog veel te moeilijk is: de laatste aline
handelt over het grote onveiligheidsgevoel en kijken naar VTM:-)

<begin citaat>

Mensen willen handelen naar hun eigen inzichten, dus je moet hen een
grote persoonlijke autonomie geven. En dat brengt ons bij een h��l
moeilijk probleem van deze tijd. Aan de ene kant weten we dus dat de
cultuur een sterke invloed heeft op onze emoties. Aan de andere kant
krijgen we, vooral in de populaire media, voortdurend te horen dat we
onze emoties moeten durven volgen. Dat wijst ergens op. Ik heb de
indruk dat het manipuleren van emoties een manier is geworden om
mensen te controleren. D��r ligt vandaag dan ook de grote uitdaging
voor het vrijheidsideaal: we moeten mensen leren om zelf meer controle
te verwerven over de invloeden die ze ondergaan, via het onderwijs,
maar ook en vooral via de media. 

Hoe ziet u dat concreet? 

ELCHARDUS: Voor het onderwijs gebeurt dat al, met onder meer
vakoverschrijdende eindtermen die betrekking hebben op de waarden die
we wenselijk achten. Wat de media betreft, heb ik daar niet meteen een
antwoord op. Maar het is een vraag die we wel eens ernstig moeten
stellen: hoe gaan we de media onder democratische controle brengen? Ik
vergelijk dat graag met het fabriekssysteem in de negentiende eeuw.
Toen dat systeem opkwam, zag een aantal mensen de verschrikkelijke
gevolgen. Wie daarop reageerde door de machines te vernielen, beging
een historische vergissing. Wie daarop reageerde door het systeem te
reglementeren, heeft er mede voor gezorgd dat het een bron van
welvaart is geworden. Ik denk dat we op die manier eens moeten
nadenken over de media. 

Pleit u voor overheidscontrole? 

ELCHARDUS: Nee, daar ben ik geen voorstander van. Ik zie niet direct
een oplossing. Ik hoor wel dat mensen in de media zelf ��k zeggen dat
we moeten durven praten over de persvrijheid, bijvoorbeeld. Maar dat
is een zeer delicaat onderwerp, dus het moet een zeer genuanceerd
debat worden. Kijk, eigenlijk hebben we tot dusver nog maar twee
mechanismen ontdekt om iets te doen aan die maakbaarheid van de
samenleving: de sociale zekerheid en het onderwijs. We hebben ooit
zelfs gedacht dat allerlei problemen met een klein beetje onderwijs al
opgelost zouden zijn: antidemocratische gevoelens, onverdraagzaamheid,
enzovoort. Maar zo simpel is het niet. Nu brengen mensen in de loop
van hun leven meer tijd voor de televisie door dan ze ooit op school
gezeten hebben. Dus misschien zijn de media, naast het onderwijs en
uiteraard het verenigingsleven, wel bijzonder geschikt om te doen wat
we verwachten. En w�t verwachten we? Wel, dat moeten we onomwonden
durven formuleren: mensen worden sowieso be�nvloed, en we zouden
willen dat die invloed in een richting gaat die we als gemeenschap
aanvaardbaar en wenselijk achten. 

Dat klinkt toch erg controlerend. 

ELCHARDUS:(lacht) Als we het onderwijs zo belangrijk vinden, dan is
dat toch omdat kinderen op school op bepaalde manieren leren denken en
voelen? We verwachten toch van scholen dat ze kinderen niet alleen
kennis, maar ook bepaalde houdingen bijbrengen? Met een mooie
ouderwetse term kun je dat 'karaktervorming' noemen. Hoe de media
daarin een rol kunnen spelen, is een open vraag. Een eerste stap zou
misschien kunnen zijn dat journalisten zich beter bewust worden van
het feit dat ze niet alleen de werkelijkheid weergeven, maar mee de
werkelijkheid cre�ren. 

 
Uw onderzoek wijst op een verband tussen zendervoorkeur,
onveiligheidsgevoel en stemgedrag. Hoe kan dat eigenlijk?
Zendervoorkeur is toch geen kijkgedrag? 

ELCHARDUS: Wij meten de zendervoorkeur. Dat die een effect heeft op
het maatschappelijke onbehagen, staat vast. Waarom dat zo is en welk
mechanisme erachter zit? Dat weten we eigenlijk nog niet. Misschien
heeft het iets te maken met de programmering van respectievelijk VTM
en VRT, maar zeker is dat niet. Misschien hebben mensen in deze
Vlaamse context op een bepaald moment een idee over zichzelf gevormd
dat ze veeleer VTM- of veeleer VRT-mensen zijn, en misschien zijn dat
mensen die inderdaad op een verschillende manier naar de media kijken.
Hoe dan ook komen we keer op keer tot dezelfde vaststelling: mensen
die zich meer met VTM identificeren, voelen zich onveiliger. Het
effect van de zendervoorkeur is zelfs sterker dan bijvoorbeeld
slachtofferschap. Het is niet omdat je het effect niet kunt verklaren,
dat het niet meer bestaat.