Thread View: bit.lang.neder-l
1 messages
1 total messages
Started by BJP Salemans
Wed, 11 Feb 1998 00:00
Neder-L, no. 9802.a
Author: BJP Salemans
Date: Wed, 11 Feb 1998 00:00
Date: Wed, 11 Feb 1998 00:00
1071 lines
57522 bytes
57522 bytes
*********************
*-Zesde-jaargang----------- Neder-L, no. 9802.a -----------ISSN-0929-6514-*
| |
| ************************************************************ |
| * Neder-L, elektronisch tijdschrift voor de neerlandistiek * |
| ************************************************************ |
| |
| Onderwerpen in dit bulletin: |
| ============================ |
| (1) Rub: 9802.01: Evenementen-agenda, met: |
| - Boekpresentatie 'Otto Cornelis van Eck; dagboek |
| 1791-1797' op 13 februari 1998 (Amsterdam) |
| - Programma over Marc Kregtings bundel 'Kopstem/ |
| Stopnaald', 22 feb. 1998 (idem) |
| - Programma over Leon Gommers' roman 'Het uurwerk van |
| Floor', 8 maart 1998 (idem) |
| - Vierde Gorter-lezing, 7 maart 1998 (Baarn) |
| - Tentoonstelling 'Boeken over bridge', 13 februari - |
| 9 april 1998 (Den Haag) |
| (2) Vac: 9802.02: Vacature Muenster (Duitsland); deadline: 27 feb. 1998 |
| (3) Med: 9802.03: Opening permanente tentoonstelling 'De werkkamer van |
| W.F. Hermans' in het Scryption te Tilburg op 17 |
| februari; op 15 februari lezing Stef Jacobs |
| (4) Med: 9802.04: Tijdschrift Nederlandse Taalkunde start rubriek |
| DigiTaal |
| (5) Med: 9802.05: Metamorfoze, het Nationaal Programma voor Conservering|
| van Bibliotheekmateriaal |
| (6) Web: 9802.06: Nieuwe Weense www-server: NedWeb |
| (7) Med: 9802.07: Start reeks Schrijversgesprekken, met gesprek tussen |
| G. Meijsing en R. Kopland over Meijsings 'Tussen mes |
| en keel', op 13 februari te Amsterdam |
| (8) Sym: 9802.08: "De toekomst van ons literair verleden" op 17 februari|
| te Gent |
| (9) Lit: 9802.09: Nieuw: Edward Vanhoutte & Dirk Van Hulle (red.), |
| Editiewetenschap. Antwerpen, 1998 |
|(10) Med: 9802.10: Start reeks Dichterssalon, met gesprek tussen G. |
| Kouwenaar en E. Gerlach over 'de poetische ervaring', |
| op 19 februari te Amsterdam |
|(11) Rec: 9802.11: Recensie van 'Of bidden helpt: Tegenslag en cultuur |
| in West-Europa, circa 1500-2000' |
|(12) Med: 9802.12: P.J. Meertens-Instituut is verhuisd |
|(13) Lit: 9802.13: Nieuwe uitgave op het gebied van de geschiedenis van |
| van de taalkunde: herdruk van Halbertsma 1845 |
|(14) Med: 9802.14: Literair-historische achtergronden van het Kopenhaagse|
| 'Leven van Lutgart', PAO-cursus Middelnederlandse |
| letterkunde juni 1998 |
|(15) Rub: 9802.15: Boekenrubriek, no. 7: De Stadsbibliotheek van Haarlem |
|(16) Informatie over Neder-L |
| |
*-------------------------- --------------------------*
*********************
(1)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Tue, 3 Feb 1998 23:26:42 +0100
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.UVA.NL>
# Subject: Rub: 9802.01: Evenementen-agenda
==================
Evenementen-agenda
==================
----------------------------------------------------------------
AMSTERDAM, P.C. Hoofthuis, Spuistraat 134, 1012 VB Amsterdam, zaal 104
----------------------------------------------------------------
Boekpresentatie 'Otto Cornelis van Eck; dagboek 1791-1797', 13 februari
1998, 16 uur.
# Presentatie van de editie van het dagboek van Van Eck door Arianne
Baggerman en Rudolf Dekker, dl. 12 in de reeks Egodocumenten.
Organisatie: Huizinga Instituut, Uitgeverij Verloren en de Stichting
Egodocumenten. Verkoop van het boek tegen de speciale prijs van
f.39,- (winkelprijs f.49,-).
----------------------------------------------------------------
AMSTERDAM, Hotel de Filosoof, Anna Vondelstraat 6, 020-5974415 of
6276644.
----------------------------------------------------------------
Literaire activiteit van de Stichting Onderzee over MARC KREGTING, 22
februari 1998, 15 uur. Toegang gratis.
# Programma over Marc Kregtings bundel 'Kopstem/Stopnaald', in 1997
verschenen bij Prometheus.
----------------------------------------------------------------
Literaire activiteit van de Stichting Onderzee over LEON GOMMERS, 8
maart 1998, 15 uur. Toegang gratis.
----------------------------------------------------------------
# Programma over Leon Gommers' roman 'Het uurwerk van Floor', in 1997
verschenen bij De Bezige Bij.
----------------------------------------------------------------
BAARN, Kasteel Groeneveld, Groeneveld 2, 035-5420446
----------------------------------------------------------------
Vierde GORTER-LEZING, 7 maart 1998, 20-22.30 uur, toegang f.17,50.
# Gorterlezing 'Poezie in Groeneveld'. De dichters H.H. ter Balkt en
K. Michel lezen uit eigen werk. Presentatie Mieke van der Wey. Aan
dit programma werken verder mee Polo de Haas, pianist en Ineke
Holzhaus, actrice.
----------------------------------------------------------------
DEN HAAG, Koninklijke Bibliotheek, Prins Willem-Alexanderhof 5,
070-3140217
----------------------------------------------------------------
Tentoonstelling BOEKEN OVER BRIDGE; een selectie uit de
bridgebibliotheek van E.E. Nadorp (1934-1993), 13 februari - 9 april
1998, ma.-vr. 9-17 uur.
# Expositie van een selectie uit een van de grootste
bridge-collecties ter wereld.
(2)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Mon, 9 Feb 1998 12:12:12
# From: Marja Kristel - IVN <ivnnl@worldaccess.nl>
# Subject: Vac: 9802.02: Vacature Muenster (Duitsland); deadline: 27
# februari 1998
=======================================================================
VACATURE MUENSTER VACATURE MUENSTER VACATURE MUENSTER
=======================================================================
Im Fachbereich 11 - Institut fuer Niederlaendische Philologie der
Westfaelischen Wilhelms-Universitaet ist eine
C3-Professur fuer moderne niederlaendische Literatur
zu besetzen.
Zu den Aufgaben des kuenftigen Stelleninhabers bzw. der kuenftigen
Stelleninhaberin gehoeren Forschung und Lehre im Bereich der modernen
niederlaendischen Literatur (von 1880 bis heute), die Einrichtung und
Betreuung des neuen Zusatzstudienganges "Literarisches Uebersetzen aus
dem Niederlaendischen" sowie die Oeffentlichkeitsarbeit im Rahmen der
literarischen Aktivitaeten des "Hauses der Niederlande". Bereitschaft
zur Uebernahme von Aufgaben in der Institutsverwaltung und bei
Pruefungen wird vorausgesetzt.
Die Bewerberin/der Bewerber soll auf dem Gebiet der Literatur in den
Niederlanden und Flanderen in Forschung und Lehre hervorragend
ausgewiesen sein. Darueber hinaus soll er/sie ueber eine
uebersetzungswissenschaftliche Qualifikation und/oder Erfahrungen im
Bereich des (literarischen) Uebersetzens aus dem Niederlaendischen
verfuegen. Ausgezeichnete Kenntnisse der deutschen und
niederlaendischen Sprache sind erforderlich.
Voraussetzung fuer eine Bewerbung ist in der Regel die Habilitation.
Bei Bewerbern oder Bewerberinnen aus dem Ausland kann diese durch eine
gleichwertige wissenschaftliche Leistung ersetzt werden.
Schwerbehinderte werden bei gleicher Qualifikation bevorzugt.
Die Westfaelische Wilhelms-Universitaet Muenster will eine Erhoehung
des Frauenanteils erreichen und fordert deshalb besonders Frauen auf,
sich zu bewerben.
Bewerbungen mit den ueblichen Unterlagen (Lebenslauf, Verzeichnis der
Publikationen und Lerhveranstaltungen sowie einer Kurzdarstellung von
Forschungs- und Lehrtaetigkeiten) werden bis zum 27.2.1998 erbeten an:
den Dekan des Fachbereichs 11 - Philologie -, Schlaunstrasse 2, 48143
Muenster.
Medegedeeld door:
IVN - Internationale Vereniging voor Neerlandistiek
Raadhuisstraat 1
2481 BE Woubrugge, Nederland
tel. ++ (31) 172 518 243,
fax ++ (31) 172 519 925,
e-mail: ivnnl@wxs.nl
homepage: http://www.worldaccess.nl/~ivnnl/
(3)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Tue, 3 Feb 1998 23:26:42 +0100
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.UVA.NL>
# Subject: Med: 9802.03: Opening permanente tentoonstelling 'De werkkamer
# van W.F. Hermans' in het Scryption te Tilburg op
# 17 februari; op 15 februari lezing Stef Jacobs
================================================
'De werkkamer van W.F. Hermans' in het Scryption
================================================
De verzameling typemachines van de in 1995 overleden schrijver Willem
Frederik Hermans heeft in het Scryption in Tilburg een permanente
plaats gekregen. Met behulp van meubilair van de schrijver, zijn
verzamelde typemachines, diverse voorwerpen en niet te vergeten de rode
IBM waarop Hermans de laatste jaren werkte, is een reconstructie van de
werkkamer van de schrijver en verzamelaar gegeven.
Willem Frederik Hermans was een gepassioneerd verzamelaar van
schrijfmachines. Jarenlang struinde hij rommelmarkten af - vooral in
Belgie waar hij de laatste jaren woonde - en tikte daar goedkoop
interessante machinetjes op de kop. Veel geld wilde Hermans nooit aan
zijn collectie uitgeven; zo ging hij ook nooit naar veilingen om zijn
collectie te completeren. Toch heeft hij in de loop der jaren een
indrukwekkende verzameling van ruim 250 apparaten opgebouwd.
Tussen de schrijver Hermans en de collectioneur Hermans bestaan sterke
banden: in zijn werk besteedt hij veel aandacht aan techniek en vooral
aan schrijfmachines. Zo is het boekje 'De schrijfmachine mijmert
gekkepraat' geheel gewijd aan de ontwikkeling en de invloed van de
schrijfmachine.
De collectie is na de dood van de schrijver aan het Scryption
geschonken. In 1996 werd in de tentoonstelling 'De Liefste Machine Ooit
Uitgevonden' (een citaat van Hermans) aandacht besteed aan deze
verzameling. Het Scryption wil met een permanente plek in het museum
recht doen aan de betekenis van Hermans als verzamelaar en als
pleitbezorger van deze machine. De 'Werkkamer van W.F. Hermans' wordt
ingewijd op dinsdag 17 februari 1998 om 16.30 uur door burgemeester
Stekelenburg van Tilburg in aanwezigheid van mevrouw E. Hermans-Meurs.
De maandelijkse Museumvertelling zal ditmaal ook gewijd zijn aan
Hermans. Op zondag 15 februari om 14 uur zal Stef Jacobs de relatie
tussen het schrijverschap van Hermans en zijn liefde voor typemachines
belichten. Jacobs is de auteur van het boek 'De Liefste Machine Ooit
Uitgevonden'.
Het Scryption, Museum voor techniek en vormgeving van schrift en
kantoor, is gevestigd aan de Spoorlaan 434a te Tilburg, 013-5800821,
fax 5800818. Openingstijden: di. t/m vr. 10-17 uur, za.-zo. 13-17 uur.
Toegang f.6,-; museumjaarkaart gratis.
(4)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: 31-JAN-1998 20:15
# From: Ad Foolen <a.foolen@let.kun.nl>
# Subject: Med: 9802.04: Tijdschrift Nederlandse Taalkunde start
# rubriek DigiTaal
========
DigiTaal
========
Het tijdschrift Nederlandse taalkunde start in haar derde jaargang
(1998) een rubriek waarin de relatie tussen taalkunde en de nieuwe
media (Internet, cd-rom) besproken zal worden. Hoe kunnen die media het
taalkundige onderzoek ondersteunen, en hoe wordt taalkundige informatie
via deze media verspreid? De nieuwe rubriek gaat DigiTaal heten en
krijgt een eigen rubrieksredacteur: Matthias Huening (e-mail:
matthias.huening@univie.ac.at).
De eerste bijdrage in de rubriek is door Matthias zelf geschreven en
handelt over taalkundige tijdschriften op het Internet.
De redacteur nodigt collega's uit om bijdragen voor de rubriek te
leveren. Dat kan in de vorm van suggesties voor te behandelen
onderwerpen, of in de vorm van een eigen tekst, eventueel in
co-auteurschap met de rubrieksredacteur.
Wie zich wil laten inspireren kan alvast een elektronisch kijkje nemen
en de eerst bijdrage in DigiTaal lezen:
http://www.ned.univie.ac.at/ned-tk/digitaal.htm
Voor de papieren versie van DigiTaal zal de lezer nog even geduld
moeten hebben tot nr. 3:1 van Nederlandse taalkunde verschijnt (begin
april).
(5)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Tue, 3 Feb 1998 23:26:42 +0100
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.UVA.NL>
# Subject: Med: 9802.05: Metamorfoze, het Nationaal Programma voor
# Conservering van Bibliotheekmateriaal
===========
Metamorfoze
===========
In mei 1997 is het project Metamorfoze van start gegaan, het Nationaal
Programma voor Conservering van Bibliotheekmateriaal. Het is een
initiatief van het Ministerie van OCenW en wordt gecoordineerd door de
Koninklijke Bibliotheek. De bedoeling van het project is de strijd aan
te gaan met de gevolgen van het verval van papieren documenten in
bibliotheken als gevolg van veranderingen in het fabricageproces van
papier in het begin van de 19e eeuw: het lompenpapier werd vervangen
door houtpulp. Dit papier verzuurt in snel tempo; gebrekkige
bewaaromstandigheden en intensief gebruik doen de rest.
In Frankrijk, Duitsland en de Verenigde Staten is men inmiddels gestart
met conserveringsprogramma's om miljoenen boeken van de ondergang te
redden. Ook in Nederland is 20 procent papier uit de periode 1840-1950
direct bedreigd. In de archieven zijn reeds maatregelen in de vorm van
microfilmen en digitaliseren genomen; nu komt er geld beschikbaar voor
een deel van het bibliotheekmateriaal. De prioriteit geldt voor
bepaalde categorieen boeken, handschriften en kranten. De instanties
zijn zelf verantwoordelijk voor de conservering van hun collecties. Met
Metamorfoze komt de overheid ze tegemoet door per conserveringsproject
een subsidie van 70 procent subsidie toe te kennen. Om in aanmerking te
komen voor subsidie moeten de instellingen zelf projectvoorstellen
indienen.
Voor de conservering van literaire collecties in het kader van
Metamorfoze werden in 1997 25 projectvoorstellen ingediend door twaalf
instellingen. Opvallend is de grote diversiteit, zowel in herkomst als
in type collectie en in omvang. Er zijn voorstellen voor
conserveringsprojecten ingediend door zeer verschillende instellingen
uit alle delen van het land. Daaronder zijn vijf WSF-bibliotheken, drie
universiteitsbibliotheken, de Koninklijke Bibliotheek, de letterkundige
musea in Den Haag en Leeuwarden en de bibliotheek van een regionaal
archief.
Het merendeel van de te conserveren collecties bestaat uit
handschriftelijk materiaal: archieven en correspondentie van schrijvers
als Marsman, Kloos, Couperus, Gorter, Albert Verwey en Frederik van
Eeden. Ook het onlangs verworven handschrift van _De Avonden_ van
Gerard Reve is door het Letterkundig Museum voor conservering
aangemeld. Archieven van literaire tijdschriften als De Gids en De
Nieuwe Gids behoren eveneens tot deze categorie.
Daarnaast zijn er enkele collecties gedrukte werken, die uniek zijn
vanwege de annotaties die in de boeken zijn aangebracht, zoals die van
J.H. Leopold in de Rotterdamse Gemeentebibliotheek, of een meerwaarde
hebben als ensemble, zoals de collectie-Boutens in de Zeeuwse
Bibliotheek, de _Camera Obscura_-collectie van de Stadsbibliotheek
Haarlem en de kinderboekencollectie van de Gemeentebibliotheek
Rotterdam.
De Friese literatuur is goed vertegenwoordigd met zowel de bibliotheek
als het archief van het belangrijke 19e-eeuwse literaire genootschap
Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse. Interessant is ook het
omvangrijke archief van radioman P.H. Ritter, die gedurende vele jaren
intensief correspondeerde met talloze Nederlandse literatoren.
De omvang van de collecties loopt sterk uiteen. Van de
handschriftelijke collecties springen de Verwey-collecties van de
Amsterdamse Universiteitsbibliotheek er uit. Vele honderden
archiefdozen met tienduizenden stukken staan op conservering te
wachten. Een andere zeer grote collectie is die van de kinderboeken in
de Gemeentebibliotheek Rotterdam. Ook hele kleine collecties, zoals het
archief van de Limburgse dichter Charles Beltjens in de bibliotheek van
de Gemeentelijke archiefdienst Sittard, het dagboek van Abel J.
Herzberg uit Bergen-Belsen in het Letterkundig Museum in Den Haag en
een verzameling volks- en kinderprenten uit de Stads- of
Athenaeumbibliotheek Deventer zijn voor conservering aangemeld.
De literaire collecties die aangemeld zijn voor conservering zijn de
volgende:
- Frysk Letterkundich Museum en Dokumentaasjesintrum: Archief Selskip
foar Fryske Taal en Schriftekennisse.
- Gemeentebibliotheek Rotterdam: Leopoldcollectie; Collectie Oude
kinderboeken.
- Gemeentelijke Archiefdienst Sittard: Archief Charles Beltjens.
- Koninklijke Bibliotheek: Archief Hendrik Marsman; Verzameling J.J.
Cremer; Verzameling W. Witsen; Nieuwe Gids-archief/Verzameling
Willem Kloos; Verzameling M.R. Radermacher Schorer.
- Nederlands Letterkundig Museum en Documentatiecentrum: De Schone
Zakdoek; Autograaf en voorstudies _De Avonden_; Dagboek uit
Bergen-Belsen van Abel J. Herzberg; Collectie Herman Gorter;
Kopieboeken uitgeverij L.J. Veen; Collectie Louis Couperus.
- Provinsjale Biblioteek fan Fryslan: Bibliotheek Selskip foar Fryske
Taal- en Schriftekennisse; Brievencollectie F. Buitenrust Hettema.
- Stads- of Athenaeumbibliotheek Deventer: Deventer volks- en
kinderprenten; Archieven van Nederlandse letterkundigen.
- Stadsbibliotheek Haarlem: Collectie Beets/Hildebrand.
- Universiteitsbibliotheek Amsterdam: Verwey-collecties; Van
Eeden-collectie.
- Universiteitsbibliotheek Leiden: Archief De Gids.
- Universiteitsbibliotheek Utrecht: Archief P.H. Ritter Jr.
- Zeeuwse Bibliotheek: P.C. Boutenscollectie.
In de nieuwsbrieven van het Metamorfoze-project worden telkens enkele
collecties waarvoor een voorstel is ingediend voor het voetlicht
gehaald. Metamorfoze Nieuws verscheen voor het eerst in juni 1997 en
staat onder redactie van Dennis Schouten en Ingeborg Verheul. In nr. 2
(december 1997) wordt aandacht besteed aan de Verwey-collectie en De
Schone Zakdoek.
Voor meer informatie over het programma Metamorfoze: Koninklijke
Bibliotheek, Bureau Conservering Bibliotheekmateriaal, Postbus 90407,
2509 LK Den Haag; drs. D. Schouten (Literaire collecties): 070-3140373;
e-mail: dennis.schouten@konbib.nl.; drs. I.A.M. Verheul (Behoud
Nederlandse Boekproductie): 070-3140425; e-mail:
ingeborg.verheul@konbib.nl.
(6)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Mon, 26 Jan 1998 12:40:57 +0100
# From: Matthias Huening <matthias.huening@univie.ac.at>
# Subject: Web: 9802.06: Nieuwe Weense www-server: NedWeb
================================
Nieuwe Weense www-server: NedWeb
================================
De Weense Nederlandistik heeft een nieuwe website:
'NedWeb - online informatie voor de neerlandistiek'.
Alle www-pagina's zijn nu te bereiken op onze nieuwe server:
http://www.ned.univie.ac.at/
Op de NedWeb-server vindt u:
- een nieuwe versie van de 'Dokumentationsstelle zur
niederlaendischen Literatur im Ausland'
- een aangepaste versie van de 'Geschiedenis van het Nederlands'
- de 'Wiener Broschueren'
- pagina's over de neerlandistiek in Midden-Europa
- informatie over de Weense vakgroep Nederlands
- een evenementen-agenda
- een nieuwe versie van onze links-pagina (nu doorzoekbaar)
De nieuwe server is (bijna) helemaal tweetalig Nederlands/Duits.
We hopen dat het u allemaal bevalt.
Matthias Huening, Nederlandistik Wien
<matthias.huening@univie.ac.at>
(7)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Tue, 3 Feb 1998 23:26:42 +0100
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.UVA.NL>
# Subject: Med: 9802.07: Start reeks Schrijversgesprekken, met gesprek
# tussen G. Meijsing en R. Kopland over Meijsings
# 'Tussen mes en keel', op 13 februari te Amsterdam
*-------------------------------------------------------------------*
| |
| SCHRIJVERSGESPREKKEN |
| |
| GEERTEN MEIJSING en RUTGER KOPLAND over 'Tussen mes en keel' |
| gesprek: Anthony Mertens |
| |
| vrijdag 13 februari 1998, 20.30 uur in Theater De Balie, |
| Kleine-Gartmanplantsoen 10, 1017 RR Amsterdam, tel. 020 - 5535100 |
| |
*-------------------------------------------------------------------*
In Geerten Meijsings 'Tussen mes en keel' dienen zijn eigen ervaringen
- depressiviteit, zelfmoordpogingen, stalking, de opname in een
psychiatrische kliniek - weliswaar als materiaal voor deze
semi-autobiografische roman, maar wat telt is het literaire gehalte. En
dat is groot. Meijsings boek beschrijft, op uiterst persoonlijke wijze,
hoe een op het eerste gezicht vrolijke auteur terechtkomt in de
draaikolk van depressiviteit en doodsverlangen.
De dichter en hoogleraar psychiatrie Rutger Kopland (pseudoniem van
R.H. van den Hoofdakker) zal 'Tussen mes en keel' introduceren door in
te gaan op de meerwaarde van Meijsings literaire beschrijving van de
ziektegeschiedenis. Vervolgens zal Meijsing de passages die naar zijn
mening het meest belangwekkend zijn kort toelichten. Daarna gaat
Anthony Mertens in gesprek met Meijsing en Kopland over 'Tussen mes en
keel'. Deze avond is de eerste van de nieuwe reeks Schrijversgesprekken
waarin auteurs naar aanleiding van een opmerkelijke publicatie met
elkaar van gedachten zullen wisselen.
(8)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Mon, 26 Jan 1998 12:27:58 +0100
# From: Edward Vanhoutte <evanhout@uia.ua.ac.be>
# Subject: Sym: 9802.08: "De toekomst van ons literair verleden" op
# 17 februari te Gent
*-----------------------------------------------*
| |
| Staten Generaal over |
| de toekomst van ons literair verleden |
| 17 februari 1998 |
| |
| Gebouw van de Koninklijke Academie voor |
| Nederlandse Taal- en Letterkunde |
| Koningstraat 18 |
| B-9000 Gent, Belgie |
| |
| Info en inschrijven op bovenstaand adres of |
| op tel: +32 (0)9 265 93 45 |
| |
*-----------------------------------------------*
---------
Programma
---------
Ochtendsessie:
10u. Geert Lernout, voorzitter van Genese,
Inleiding: de problematiek van de literaire editie aan de
Vlaamse universiteiten.
10u.15 Werner Waterschoot,
De editie van oudere teksten (Middeleeuwen tot achttiende
eeuw).
10u.35 Marcel De Smedt,
De editie van moderne teksten.
11u. Koffie of thee
11u.30 Leen Van Dyck,
De rol van het AMVC in de studie van het literaire erfgoed.
11u.50 Sylivia Van Peteghem,
De rol van de universitaire archieven.
12u.10 Georges De Schutter, KANTL,
Een nieuw beleid in de Academie.
Namiddagsessie:
14u. H.T.M. van Vliet, voorzitter Constantijn Hygens Instituut,
Het voorbeeld van Nederland.
14u.30 Erik Antonis, schepen van cultuur, Antwerpen,
Literatuurarchief: de rol van de Stedelijke Overheid.
15u. Koffie of thee
Voorstelling boek Edward Vanboutte & Dirk Van Hulle (red.)
"Editiewetenschap <in de praktijk>". (zie ook Neder-L
9802.09)
15u.30 Een rondetafel over de toekomst van het Vlaamse literaire
verleden met alle betrokkenen: uit de politiek, de uitgeverij
en de academische wereld.
Moderator: Rik Van Gorp
Deelnemers: Erik Antonis (Stad Antwerpen), Georges De Schutter
(KANTL), Rob Elsen (Ministerie van Cultuur), Geert Lemout
(Genese), Leen Van Dyck (AMVC), Wim Van Rooij (Ministerie van
Onderwijs), H.T.M.van Vliet (Constantijn Huygens-Instituut),
Tuur Van Wallendael (Vlaams Parlement)
Afsluitende borrel
(9)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Mon, 26 Jan 1998 12:27:58 +0100
# From: Edward Vanhoutte <evanhout@uia.ua.ac.be>
# Subject: Lit: 9802.09: Nieuw: Edward Vanhoutte & Dirk Van Hulle
# (red.), Editiewetenschap. Antwerpen, 1998.
================================
Nieuw boek over editiewetenschap
================================
Edward Vanhoutte & Dirk Van Hulle (red.), "Editiewetenschap
<in de praktijk>". Genese, Antwerpen, 1998.
Verschijnt op 17 februari 1998 en is te bestellen bij de
Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde,
Koningstraat 18, b-9000 Gent, Belgie, of bij
evanhout@uia.ua.ac.be
------
Inhoud
------
- Voorwoord
Letterenbeleid in Vlaanderen: de toekomst van het literaire verleden
Geert Lernout
- Ter inleiding
Edward Vanhoutte & Dirk Van Hulle
- Editiewetenschap in Vlaanderen: Stand van zaken
Marcel De Smedt
- Editiewetenschap in ontwikkeling: Recente literaire uitgaven in
Nederland
Peter de Bruijn
- Bondige toelichting bij de historisch-kritische editie van Richard
Minnes In den Zoeten Inval (1926/1927)
Yves T'Sjoen
- Historisch-kritische editie Maurice Gilliams
Yves van der Fraenen
- Een nauwelijks te verzamelen werk
Ernst Bruinsma & Koen Haagdorens
- Willem Elsschot en TUSTEP
Wieneke 't Hoen
- Denkt aleer ge doende zijt, .. .Elektronische teksteditie
Dirk Van Hulle
- ...en doende, denkt dan nog. SGML, TEI en editiewetenschap
Edward Vanhoutte
(10)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Tue, 3 Feb 1998 23:26:42 +0100
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.UVA.NL>
# Subject: Med: 9802.10: Start reeks Dichterssalon, met gesprek tussen
# G. Kouwenaar en E. Gerlach over 'de poetische
# ervaring', op 19 februari te Amsterdam
*-------------------------------------------------------------------*
| |
| DICHTERSSALON |
| |
| GERRIT KOUWENAAR en EVA GERLACH over 'de poetische ervaring' |
| gesprek: Arie van den Berg |
| |
| donderdag 19 februari 1998, 20.30 uur in Theater De Balie, |
| Kleine-Gartmanplantsoen 10, 1017 RR Amsterdam, tel. 020 - 5535100 |
| |
*-------------------------------------------------------------------*
In de nieuwe reeks Dichterssalon zal per programma een ontmoeting
plaatsvinden tussen twee dichters bij wie op grond van hun poezie
interesse voor elkaars werk verondersteld kan worden. In een
avondvullend gesprek zal - gerelateerd aan hun werk - met name ingegaan
worden op wat de poetische ervaring voor hen precies inhoudt.
Uitgangspunt bij deze eerste avond zal het belang van de fotografie
zijn in zowel Gerrit Kouwenaars als Eva Gerlachs gedichten. De dichter
en poeziecriticus Arie van den Berg zal met hen onder andere hierover
het gesprek voeren. Indien nodig zal tekstmateriaal verstrekt worden.
(11)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Sun, 25 Jan 1998 08:49:11 -0500
# From: Marja Smolenaars <msmolenaars@compuserve.com>
# Subject: Rec: 9802.11: Recensie van 'Of bidden helpt: Tegenslag en
# cultuur in West-Europa, circa 1500-2000'.
===================================================================
Recensie van 'Of bidden helpt: Tegenslag en cultuur in West-Europa,
circa 1500-2000'
===================================================================
Of bidden helpt: Tegenslag en cultuur in West-Europa, circa
1500-2000.
Red. M. Gijswijt-Hofstra en F. Egmond. Amsterdam University
Press, 1997.
ISBN 90-5356-215-x. Prijs: fl. 35,00.
Wat verstaan we onder tegenslag? En wat verstond men er vroeger onder?
In het "Nieuw Woordenboek der Nederlandsche Taal" van J.H. van Dale
(1872, herdruk 1992) komt het lemma 'tegenslag' niet voor, wel
'tegenspoed' waarmee onheil, ongeluk, ramp, mislukking en ongunstige
uitslag bedoeld wordt. In het hier besproken boek wordt het begrip
tegenslag ruim geinterpreteerd; zo komen o.a. overstromingen, kometen,
toverij, waarzeggers, dankdiensten, zondagsrust en radioactiviteit aan
bod in de diverse bijdragen. Eigenlijk wordt als vanzelfsprekend
aangenomen dat de tegenwoordige mens tegenslag vanuit een
rationalistisch, realistisch standpunt beargumenteert en beleeft, maar
is dat ook zo? Zijn wij inderdaad 'verlost' van het geloof in toverij
en bovennatuurlijke machten? Op diverse plaatsen in het boek wordt
duidelijk dat het idee van een verstandelijke interpretatie van
tegenslag (nog) niet altijd en overal als logisch en evident wordt
ervaren. Ondanks de ontwikkeling door de tijd heen, is er in andere
samenlevingen (in plaats of tijd) nog steeds ruimte voor het
toeschrijven van tegenslag, in welke vorm dan ook, aan een
niet-rationele macht.
In de diverse bijdragen wordt beschreven hoe "allerhande tegenslag in
de loop van de laatste vijf eeuwen, in diverse West-Europese landen -
Nederland valt de meeste aandacht te beurt - en sociaal-culturele
milieus is ervaren" (blz. 4). De nadruk ligt daarbij op 'bijzondere'
tegenslag waarbij bijzonder een individuele invulling kan hebben. Wat
voor de een in een bepaalde periode bijzonder is, hoeft dat voor een
ander in diezelfde of een andere periode niet te zijn. Ook de
toeschrijving van een bepaalde tegenslag hoeft niet altijd en overal
dezelfde te zijn. Een mooi voorbeeld is de relatie van de intensiteit
van heksenprocessen in de jaren 1620 en 1630 in sommige Duitse landen
en de collectieve toeschrijving in die landen van slechte
weersomstandigheden of misoogsten aan toverij of hekserij, terwijl in
dezelfde tijd dezelfde rampspoeden in de Nederlanden - waar
heksenvervolgingen veel minder frequent voorkwamen - veeleer werden
toegeschreven aan de straffende of waarschuwende hand van God.
Maar ook de hand van God werd niet altijd gevoeld bij natuurrampen. Zo
werd er in Zeeuws-Vlaanderen in ongeveer 1550 zelden van een goddelijk
ingrijpen gesproken als dijkdoorbraken en inundaties het onderwerp
waren in gerechtelijke processen. Veeleer sprak men dan over
nalatigheid in onderhoud, onduidelijke voorschriften of financiele
aansprakelijkheid. Een veel zakelijkere houding dan men wellicht zou
verwachten in een tijd waarvan wordt aangenomen dat bijgeloof, zeker op
het platteland, nog een grote rol speelde. Natuurverschijnselen konden
ook de voorbode van groter onheil zijn en kometen en gestrande
walvissen werden nogal eens (vaak pas achteraf) gezien als de
aankondiging van een ramp. Ook hier verschilt de interpretatie weer van
mens tot mens; Adriaen Coenen, een Scheveningse visserszoon, verwijst
naar Mattheus 24 en Lucas 21 als in 1577 een komeet verschijnt (1).
Deze toch vrij eenvoudige man (hij kende geen Latijn) gaf wel allerlei
meningen van geleerden weer over kometen en hun eventuele vreselijke
gevolgen voor de mensheid, maar zelf zag hij ze meer als welwillende
waarschuwing van God en niet als een onafwendbare afstraffing.
Het spreekwoordelijke simpele bijgeloof van de gewone man uit vroeger
tijd die overal een voorteken in zag zou best wel eens veel minder
prominent kunnen blijken te zijn als we meer bronnen, zoals Coenen's
"Visboeck" zouden vergelijken met wat de zogenaamde geleerden over het
volk schreven. Zo beweerde Hugo de Groot in zijn "Annales" dat het
gewone volk de stranding van een walvis in 1598 interpreteerde als een
voorteken, terwijl het gestudeerde deel van de toeschouwers meer
geinteresseerd was in de invloed van de wind op de stranding. Coenen
laat in zijn beschrijving van de stranding van drie potvissen in 1577
echter niets blijken van enig bijgeloof en beschrijft slechts heel
zakelijk de ontleding der karkassen. Het 'bijgeloof' zegt wellicht meer
over de beschrijvers daarvan dan over de gewone mensen.
Het toeschrijven van tegenslag aan hekserij/ toverij is niet iets wat
alleen in vroeger eeuwen voorkwam. Marijke Gijswijt noemt in haar
bijdrage een enquete uit 1986 die uitwees dat een derde van de
bevolking van de Bondsrepubliek Duitsland het voor mogelijk hield dat
mensen elkaar door toverij schade konden berokkenden. Ook in andere
West-Europese landen is het geloof in toverij nog geenszins verdwenen.
Het verdwijnen van de heksenprocessen heeft dus niet betekend dat ook
kwade toverij naar het rijk der fabelen werd verwezen. Het scala van
betoveringen heeft in de loop der tijd wel een bepaalde ontwikkeling
- als je tenminste van ontwikkeling mag spreken - doorgemaakt van het
veroorzaken van misoogsten, watersnoden en epidemieen tot het alleen
nog maar kunnen veroorzaken van ziekten. Toch werd een betovering niet
altijd als bijzondere tegenslag ervaren. De perceptie van het
slachtoffer en de frequentie waarmee dat specifieke soort van
persoonlijke tegenslag in die bepaalde cultuur voorkwam speelde ook
zeker een rol.
De politiek bemoeide zich ook regelmatig met de 'collectieve tegenslag'
door bid- en dankdiensten te verordonneren. Geregeld kwamen de
regeringsleiders hierdoor in conflict met de kerkenraden die wilden dat
er meer nadruk werd gelegd op de menselijke zonden die in hun ogen de
oorzaak van de tegenslag was. Zo kwam de Amsterdamse predikant Smout in
1626 in conflict met de burgemeesters omdat hij in zijn preken fel van
leer trok tegen het oogluikend toestaan door het stadsbestuur van
remonstrantse samenkomsten. God was in toorn ontstoken over deze "...
voorstanders van het pausdom ..." en had daarom de straffende hand
opgeheven naar de Republiek. Het resultaat was echter niet een verbod
op de remonstrantse samenkomsten, maar de verbanning van de opruiende
predikant uit de stad.
De vraag blijft natuurlijk of de gemiddelde bevolking ook inderdaad
heil zag in deze biddiensten tegen allerlei ellende. Er zijn in de loop
der tijd vele vermaningen opgesteld om laksheid in het bijwonen van de
diensten aan te pakken. Zelfs lidmaten maakten zich schuldig aan de
schending van de zondagsrust wat volgens de predikanten het risico met
zich meebracht dat God in woede zou ontsteken en persoonlijke of
collectieve rampspoed over de zondaar en zijn gemeente zou afroepen.
Het lijkt er soms verdacht veel op dat de bid- en dankdiensten veeleer
een (kerkelijk) politieke achtergrond hadden dan dat zij daadwerkelijk
in een behoefte aan een geloofsreactie op tegenslag voorzagen.
De bijdrage van Willem de Blecourt laat ons zien dat inzicht in
persoonlijke tegenslag of in het tegenovergestelde, persoonlijk geluk,
aan het begin van deze eeuw regelmatig werd gezocht via allerlei
handlezers, helderzienden, astrologen en waarzeggers (m/v). Geregeld
werden deze ontmaskerd als bedriegers van het ergste soort, maar de
klanten bleven komen. Een van deze zogenaamde toekomstkijkers gaf het
zelfs ruiterlijk toe, "'t is allemaal larie, dat weet ik wel, doch de
menschen willen nu eenmaal bedrogen worden en ik verdien er wat mee."
(blz. 149) Een experiment van een journalist geeft ons inzicht in wie
de klanten eigenlijk waren en hoe ze bedrogen werden. De ingehuurde
occultist maakte heel handig gebruik van hetgeen de klant losliet over
zijn of haar problemen en gaf er met een gemaakt accent een
voorspellende draai aan die door de goedgelovige klant voor zoete koek
werd geslikt. Interessant in deze bijdrage is het signaleren van het
verschil tussen mannelijke en vrouwelijke 'fortune-tellers'; nader
onderzoek hierin is zeker gewenst.
Dat brengt me trouwens op mijn laatste punt. In veel van de bijdragen
in dit boek wordt gesignaleerd dat nader onderzoek gewenst is en dat
verklaart wellicht ook het op het eerste gezicht wat onsamenhangende
karakter van het boek. Het lijkt alsof een aantal randverschijnselen er
met de haren bijgesleept zijn door zo nu en dan het woordje 'tegenslag'
in de tekst te gebruiken. Toch is de waarde van het gehele boek meer
dan een optelsom van de afzonderlijke bijdragen - overigens allemaal
gedegen stukjes werk. Ook al lijken overstromingen in de 16e eeuw,
ziektebeleving in de hoogste kringen, Freud, de BB en waarzeggers niet
veel met elkaar gemeen te hebben, toch kan aan het eind van het boek de
notie van volledige onttovering van de westerse wereld aardig onderuit
gehaald worden. Hopelijk zet "Of bidden helpt?" aan tot nader onderzoek
en uiteindelijk tot een modern standaardwerk over dit veelomvattende
onderwerp waarbij inbreng vanuit verschillende disciplines, ook vanuit
de neerlandistiek, de oude gedachte van een lineaire ontwikkelingslijn
wel eens drastisch zou kunnen vervormen.
(1) Adriaen Coenen, "Visboeck (1577-1579)". Zie ook de recensie van F.
Egmonds "Een bekende Scheveninger" in NRC Handelsblad, 18-7-1997
door R. van Gelder.
(12)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Mon, 26 Jan 1998 09:43:14 +0100
# From: Anne Houk de Jong <Anne.Houk.De.Jong@pjmi.knaw.nl>
# Subject: Med: 9802.12: P.J. Meertens-Instituut is verhuisd
===================================
P.J.Meertens-Instituut is verhuisd!
===================================
Nieuw adres, m.i.v. 2 februari 1998:
bezoekadres:
Joan Muyskenweg 25
1096 CJ Amsterdam
postadres:
Postbus 94264
1090 GG Amsterdam
tel. 020-4628500
fax 020-4628555
e-mail: info@pjmi.knaw.nl
(13)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Fri, 6 Feb 98 10:48:46 MET
# From: <noordegj@let.vu.nl> (J. Noordegraaf)
# Subject: Lit: 9802.13: Nieuwe uitgave op het gebied van de geschiedenis
# van de taalkunde: herdruk van Halbertsma 1845
==================================================================
Nieuwe uitgave op het gebied van de geschiedenis van de taalkunde:
herdruk van Halbertsma 1845
==================================================================
Bij de Stichting Neerlandistiek VU is een herdruk verschenen van de in
1845 door J.H. Halbertsma bezorgde Lectio Publica Tiberii Hemsterhusii
De Originibus Linguae Graecae. De tekst van Tiberius Hemsterhuis
(1685-1766), die vermoedelijk uit het midden van de achttiende eeuw
stamt, wordt voorafgegaan door een bijdrage van Jan Noordegraaf over
"Tiberius Hemsterhuis the linguist" (p. 9-25) en een artikel van
Anthonia Feitsma over "Schola Hemsterhusiana, J.H. Halbertsma and Jacob
Grimm" (p. 27-42).
Het geheel is verschenen als nummer 16 in de reeks Cahiers voor
Taalkunde en kan besteld worden bij de Stichting Neerlandistiek VU, De
Boelelaan 1105, NL-1081 HV Amsterdam. Prijs: fl. 25,00 (excl.
verzendkosten). ISBN 90-72365-51-8.
De Lectio Publica kan ook besteld worden bij Nodus Publikationen,
Postfach 5725, D-48031 Muenster. Het Duitse ISBN is 3-89323-522-1.
(14)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Fri, 30 Jan 1998 12:06:59 -0600 (CST)
# From: Erwin Mantingh <erwin.mantingh@let.ruu.nl>
# Subject: Med: 9802.14: Literair-historische achtergronden van het
# Kopenhaagse 'Leven van Lutgart', PAO-cursus
# Middelnederlandse letterkunde, juni 1998
========================================================================
Literair-historische achtergronden van het Kopenhaagse Leven van Lutgart
PAO-cursus Middelnederlandse letterkunde, juni 1998
========================================================================
Het Kopenhaagse _Leven van Lutgart_ (ca. 1270) is door zijn ontdekker
wel betiteld als 'het merkwaardigste onzer berijmde heiligenlevens'.
Hoewel zo'n jubelende kwalifikatie van de vinder op zichzelf enige
argwaan verdient, is zij niet misplaatst. De ontdekking van Van
Veerdeghem in Kopenhagen, in 1997 precies een eeuw geleden, bracht
inderdaad een bijzonder handschrift aan het licht. Het gaat om een van
de oudste Middelnederlandse tekstgetuigen van enige omvang: zonder het
verloren eerste boek telt het werk ruim 20.000 verzen.
De wijze waarop de bewerker met zijn voorbeeldtekst, de _Vita
Lutgardis_ van Thomas van Cantimpre (ca. 1248), is omgesprongen is in
menig opzicht opmerkelijk. De dichter heeft Thomas' bondige,
hagiografische verslag van Lutgarts leven bewerkt tot een vloeiend en
aanschouwelijk verhaal. Daarbij heeft hij het levensverhaal van de
_maget vri_ voorzien van prologen en epilogen die zicht bieden op een
levendige voorstelling van een voordracht. De bewerker hanteert
bovendien vlekkeloos de jambische versmaat op een moment dat het
heffingenvers nog alomtegenwoordig is. Het (enig bewaarde) handschrift,
dat is voorzien van een drietal miniaturen, is vermoedelijk tot stand
gekomen onder toezicht van de dichter.
Over de identiteit van deze eigengereide dichter zijn de meningen
verdeeld: de tot de verbeelding sprekende kandidatuur van Willem van
Mechelen - bastaard van hoge geboorte, student in Parijs, monnik van
Affligem en tenslotte abt van Sint-Truiden (+1297) - is de inzet
geweest van een slepende vakdiscussie. Recent onderzoek heeft echter
uitgewezen dat het _Leven van Lutgart_ zonder voorbehoud kan worden
toegeschreven aan een monnik uit de benedictijner abdij Affligem. Deze
Willem mag echter niet vereenzelvigd worden met eerdergenoemde Willem
van Mechelen.
De stellige herkomst uit de West-Brabantse abdij, maakt het boeiend om
het _Leven van Lutgart_ nader in zijn literair-historische context te
bezien. Antwoorden op vragen die voorheen slechts gesteld konden
worden, komen in zicht. Met welke bedoelingen voorzag de dichter zijn
tekst van een voordrachtskader? Waarom laat deze monnik veel mystieke
passages uit zijn voorbeeldtekst weg? Voor wie dichtte hij deze
gepopulariseerde versie van Lutgarts _vita_? Zijn er Affligemse sporen
in de Middelnederlandse tekst aan te wijzen en, zo ja, hoe moeten die
worden geinterpreteerd? Wat te denken van de miniaturen waarop de
bewerker zelf tot tweemaal toe is afgebeeld? Valt er iets te zeggen
over het leven en de literaire horizon van deze tijdgenoot van Jacob
van Maerlant? Het is een greep uit de vragen die in de PAO-cursus aan
de orde gesteld zullen worden.
Tijdens de cursus, die wordt verzorgd door Erwin Mantingh, zal aan de
hand van een aantal hoofdstukken uit het _Leven van Lutgart_ op deze
kwesties worden ingegaan. Daarbij zal (onder meer) worden gewerkt met
de _Lutgart_-bloemlezing van Yolande Spaans en Ludo Jongen die in 1996
is verschenen.
De bijeenkomsten zijn op maandagavond 8, 15, 22 en 29 juni 1998. Men
kan zich tot 1 juni a.s. schriftelijk, telefonisch of per e-mail
opgeven bij ondergetekende. De inschrijvingskosten zijn fl. 150,-. Het
bedrag dient voor aanvang van de cursus te zijn overgemaakt naar
Postbanknummer 564085 t.n.v. UU/Faculteit der Letteren o.v.v. 'PAO
Middelnederlands 120.10.01'.
Informatie en aanmelding: drs. E. Mantingh, Onderwijsinstituut
Nederlands (Universiteit Utrecht), Trans 10, 3512 JK Utrecht,
030-2538341/2964934, e-mail: erwin.mantingh@let.ruu.nl.
(15)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
# Date: Mon, 26 Jan 1998 13:02:58 -0500
# From: Marja Smolenaars <msmolenaars@compuserve.com>
# Subject: Rub: 9802.15: Boekenrubriek, no. 7: De Stadsbibliotheek van
# Haarlem
=====================================================
Boekenrubriek, no. 7: De Stadsbibliotheek van Haarlem
=====================================================
Bijdrage naar aanleiding van het verschijnen van: Gerard
Jaspers. De zestiende eeuw in de Stadsbiblioteek Haarlem.
Amsterdam: De Buitenkant en Haarlem: Stadsbibliotheek, 1997.
350 blz., ill., ISBN 90 70386 82 8.
In 1596 werd de Stadsbibliotheek te Haarlem officieel opgericht als
direct gevolg van de alteraties tijdens de Tachtigjarige Oorlog. De
boeken van (katholieke) kerken en kloosters werden geconfisqueerd en
bijeengebracht in de stadslibrije. Dat klinkt simpel, maar dat een en
ander toen niet altijd zo vlekkeloos is verlopen kunnen we lezen in
Jaspers' boek.
In 1572 koos Haarlem de zijde van Oranje wat voor de Commanderij van
St. Jan (de Johannieters) een groot gevaar bleek in te houden. In 1573
plunderde het volk de gebouwen van de geloofsgemeenschap en moesten de
broeders de wijk nemen naar het Utrechtse Catharijneconvent.
Vermoedelijk namen zij ook enkele van hun boeken mee die nu in het
bezit zijn van het Museum Catharijneconvent. Een ander deel van de
boeken viel ten prooi aan de plunderingen, alhoewel een aantal
katholieke Haarlemmers nog probeerden zoveel mogelijk te redden van de
bibliotheek. Na de inname door de Spanjaarden van de stad konden de
Johannieters weer terugkeren, maar de herovering in 1576 bracht nieuwe
moeilijkheden. Het stadsbestuur stemde in met herbouw van kerk en
klooster, maar er mochten geen nieuwe broeders meer worden aangenomen.
Zo stierf de orde in 1625 uit en verviel het bezit aan de stad Haarlem
die daarmee ook de restanten van de bibliotheek ontving.
Niet onwaarschijnlijk is dat het vooruitzicht op juist deze boeken
medebepalend is geweest voor de beslissing van het stadsbestuur om een
librije op te richten. De boeken van de orde van St. Jan die tijdens de
beroeringen van 1573 verdwenen, hebben gedeeltelijk hun weg weer
teruggevonden naar de conventsbibliotheek of zijn later toch in de
Stadsbibliotheek terecht gekomen (legaten, aankopen), maar het is zeker
niet zo dat alle boeken die de Johannieters in 1572 bezaten nu ook in
de Stadsbibliotheek zijn te vinden.
Wat is er dan wel te vinden aan 16e eeuwse boeken? Volgens Jaspers zijn
dat 737 boeken van 500 auteurs en 100 fragmenten. Het betreft hier
natuurlijk niet alleen boeken die in de 16e eeuw, dus bij de oprichting
van de bibliotheek, aangekocht of verkregen werden, maar ook latere
aanwinsten tellen mee. Van een aantal boeken kon door provenance
gegevens (soms gedeeltelijk) gereconstrueerd worden hoe ze in de
Stadsbibliotheek terecht zijn gekomen, maar van een groot gedeelte der
boeken is dit niet bekend.
Toevalligheden zullen hier zeker debet aan zijn: misschien een
particuliere bibliotheek opgekocht waar enkele 16e-eeuwse boeken tussen
zaten, convoluten, schenkingen, de smaak en interesse van de
bibliothecarissen, maar ook het tegenovergestelde, diefstal en
vermissing. Toch krijgen we een goed idee van wat er in de 16e eeuw
zoal aan gedrukte boeken werd geproduceerd en het bezit van de
bibliotheek weerspiegelt de veranderingen in de samenleving die de 16e
eeuw zo'n gevarieerd gezicht geven. Niet alleen voor de boekhistoricus
is het werk van Jaspers een goudmijn, maar ook uit cultureel-historisch
oogpunt kan veel worden gevonden in de uitgebreide beschrijvingen.
Jaspers neemt een aantal elementen van de boeken onder de loep, zoals
provenances, toonaangevende drukkers, vormgeving van het titelblad, en
de onderverdeling teksten naar onderwerp. Zoals hij zelf ook toegeeft
is het natuurlijk niet mogelijk geweest in het bestek van het boek aan
alle zaken even uitputtend aandacht te schenken en blijven een aantal
zaken onderbelicht. Dat is jammer, maar het doet niets af aan de
kwaliteit van het onderzoek van Jaspers.
Zo zou ik persoonlijk, als Haarlemmer, wel wat meer aandacht besteed
willen hebben aan de Haarlemse drukkers/uitgevers en auteurs. De
indexen achterin het boek zijn een goede leidraad voor wie bijvoorbeeld
op Haarlemse uitgevers wil zoeken. We vinden daar vier namen: Barent
Barentz met een titel, een rekenboekje; Antonis Ketel met zeven titels
(allen van Coornhert); Gillis Rooman, waarschijnlijk de bekendste naam
uit het rijtje, met 14 titels; en Jan van Zuren met zes titels. Rooman
vervaardigde o.a. ordonnanties en missiven voor diverse steden, werk
van de leraren van de Latijnse School, Cornelis Schonaeus en Theodorus
Screvelius, maar ook liedboekjes.
Met Van Zuren komen we aan een interessant gegeven; hij gaf een aantal
vertalingen uit van de klassieken, zoals Cicero, Homerus en Seneca die
door de humanist Dirk Volkertsz Coornhert verzorgd waren. Deze uitgaven
worden in de indexen niet vermeld bij de naam van Coornhert, maar
onder de oorspronkelijke auteursnaam. Jammer, want zo zie je snel iets
over het hoofd van een auteur. Het is opvallend dat deze vertalingen
- althans die in het bezit van de Stadsbibliotheek zijn en in Haarlem
zijn uitgegeven - niet zijn verzorgd door de andere uitgever uit
Haarlem die werk van Coornhert verzorgde, Anthonis Ketel. Deze laatste
verzorgde titels als "Vande blinde voor Jericho", een komedie, en
"Vande ware onderdanicheyt der Christenen". Volgens de "Thesaurus" (1)
waren de werkjaren van van Zuren 1561-64 en van Ketel 1581-83. Betekent
dit dat Coornhert in vroeger jaren vertalingen schreef en pas in later
jaren overging op oorspronkelijk werk? Of is deze splitsing slechts een
ogenschijnlijke door het onsystematisch samengebrachte bezit van de
bibliotheek? En in hoeverre had Coornhert zelf invloed op het
(her)uitgeven bij bepaalde uitgevers/drukkers? Het wordt ons
niet verteld door Jaspers.
Zoals de komedie van Coornhert al aangaf, bestaat het 16e eeuwse bezit
van de Stadsbibliotheek niet alleen uit serieuze theologische of
juridische werken, ook al komen die in grote getalen voor. Theologie
maakt zelfs 40 procent uit van het totale bestand. In 1978 verwierf de
bibliotheek via een onderhandse regeling met de oudste rederijkerskamer
van Nederland, "Trou moet Blijcken" een belangrijke collectie die acht
banden met vijftien werken uit de 16e eeuw bevatte. Deze werken hebben
"een hoog rederijkersgehalte: spelen van sinne, refereinen en
liedekens" (2). Een van de werken, "Eenen troostelijcken dialogus", een
Leidse druk uit 1554, is zelfs een unicaat. Gillis Rooman drukte voor
Zacharias Heyns in Amsterdam in 1595 "Le miroir des mesnageres. Comedie
treshonneste ..." van Peter Heyns. Deze Peter Heyns was in Antwerpen
een belangrijk lid geweest van de rederijkerskamer en na de val van
Antwerpen kwam hij in 1588 naar Haarlem waar hij schoolmeester werd.
Hij schreef daar franstalige "schooldrama's voor meisjes", waaronder
"Le miroir".
Natuurlijk ontbreken in de collectie de nodige boeken over de
geschiedenis van Haarlem en over de Coster-legende niet. Het beleg van
Haarlem vormde een dankbaar onderwerp voor allerlei
"ooggetuigenverslagen" waarvan er zeven aanwezig zijn. In 1833 verwierf
de Stadsbibliotheek de eerste 217 nummers op de veiling van de
bibliotheek van Jacobus Koning (1779-1832). Deze Koning had het
grootste gedeelte van zijn leven gepoogd om de bewijzen te leveren dat
Coster inderdaad de uitvinder van de boekdrukkunst was. Helaas was deze
Koning niet al te betrouwbaar en hij 'corrigeerde' geregeld zijn
vondsten in diverse archieven om toch maar een positief bewijs te
kunnen leveren van Coster's uitvinding. Als Koning, door geldgebrek,
gedwongen wordt om een aantal van zijn mooiste boeken te verkopen,
houdt hij stiekum een aantal bladen achter die later op de veiling van
zijn boekenbezit opduiken. Van een aantal van deze losse bladen is het
bijbehorende boek weer teruggevonden, maar de Haarlemse bibliotheek
bezit nog steeds het achterblad van "Een schoon suyverlijck Boecxken"
wat na de vermelding in de veilingcatalogus van Frederik Muller van
1859 ("La dern. f. manque") niet meer boven water is gekomen. Soms
heeft bibliografie toch wel heel veel met detectivewerk te maken.
Jaspers boek is behalve een prachtig naslagwerk ook op zichzelf een
mooi boek. Het is zeer fraai uitgevoerd met vele illustraties en de
vormgever, Gerrit Noordzij, mag best eens genoemd worden. Concluderend:
een mooi boek dat over mooie boeken gaat en een aanwinst is voor ieders
prive-bibliotheek(je).
(1) J.A. Gruys en C. de Wolf, "Thesaurus 1473-1800: Nederlandse
boekdrukkers en boekverkopers. Met plaatsen en jaren van
werkzaamheid". Nieuwkoop: De Graaf Publishers, 1989.
(2) Jaspers, blz. 50.
(16)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=
*-------------------------------------------------------------------------*
| |
| Informatie over Neder-L: |
| ======================== |
| Algemene informatie opvragen over Neder-L: stuur mail naar |
| listserv@nic.surfnet.nl met daarin de boodschap: GET NEDER-L INFO |
| Abonnement nemen op Neder-L: stuur mail naar listserv@nic.surfnet.nl |
| met als boodschap: SUB NEDER-L uw-voornaam/voorletters uw-achternaam |
| Neder-L op het web/WWW: Neder-L-nummers zijn vanaf januari 1997 in |
| web-formaat te lezen via: http://baserv.uci.kun.nl/~salemans/ |
| Nadere informatie over Neder-L in web-formaat: zie artikel 9706.01 |
| Er is ook een WWW-archief met alle e-mailversies van Neder-L sinds |
| juni 1992, dat ook op trefwoord doorzocht kan worden; de URL van dit |
| listserv-archief: http://listserv.surfnet.nl/archives/neder-l.html |
| Neder-L wordt ook verspreid via de Internet-newsgroup bit.lang.neder-l |
| Oude Neder-L-bulletins opvragen: stuur mail naar listserv@nic.surfnet.nl|
| met daarin een boodschap als: GET NEDER-L LOG9206 |
| (resultaat: logboek met Neder-L-artikelen van juni '92 wordt gestuurd)|
| Of maak gebruik van het listserv-archief (zie enkele regels hierboven)|
| Bijdrage voor Neder-L opsturen: stuur mail naar neder-l@nic.surfnet.nl |
| Contact met redactie: stuur mail naar Salemans@baserv.uci.kun.nl, naar |
| Willem.Kuiper@let.uva.nl, naar Piet.Verkruijsse@let.uva.nl (voor de |
| evenementenagenda), naar Oostendorp@rullet.leidenuniv.nl (voor |
| neerlandistiek op het Web), of naar P.A.Coppen@let.kun.nl |
*-------------------------------------------------------------------------*
*-Einde-------------------- Neder-L, no. 9802.a --------------------------*
Thread Navigation
This is a paginated view of messages in the thread with full content displayed inline.
Messages are displayed in chronological order, with the original post highlighted in green.
Use pagination controls to navigate through all messages in large threads.
Back to All Threads