🚀 go-pugleaf

                           *********************
*-Zesde-jaargang----------- Neder-L, no. 9709.c -----------ISSN-0929-6514-*
|                                                                         |
|      ************************************************************       |
|      * Neder-L, elektronisch tijdschrift voor de neerlandistiek *       |
|      ************************************************************       |
|                                                                         |
| Onderwerpen in dit bulletin:                                            |
| ============================                                            |
| (1) Rub: 9709.24: Evenementen-agenda, met:                              |
|                   - Tentoonstelling 'Edmond Deman, boekhandelaar en     |
|                     uitgever omstreeks 1900' (Brussel)                  |
|                   - Tentoonstelling 'Vier eeuwen eten' (Rotterdam)      |
| (2) Sym: 9709.25: Studiedag 'Comburgse Handschrift' (Groningen, 31 okt.)|
| (3) Lit: 9709.26: Pas verschenen:                                       |
|                   - E.K. Grootes. Terug naar Bredero                    |
|                   - W. v.d. Berg en H. Pleij (red.). Mooi meegenomen?   |
|                   - W. Pijnenburg en T. Schoonheim. Middelnederlands    |
|                     lexicon (2e herz. druk)                             |
| (4) Sym: 9709.27: Symposium 'Van vorming tot vak. 200 jaar Nederlandse  |
|                   letterkunde in het hoger en voortgezet onderwijs'     |
|                   (A'dam, 12 december)                                  |
| (5) Lit: 9709.28: Nieuw: 'Ginkgo Biloba; vertalingen voor Pim Lukkenaer'|
| (6) Sym: 9709.29: Internationaal editiecongres 'Produktion und Kontext' |
|                   (Den Haag, 4-7 maart 1998)                            |
| (7) Lit: 9709.30: Nieuw: 'Geschapen om te scheppen? Opvattingen over    |
|                   vrouwen en schrijverschap in Nederland, 1815-1860'    |
|                   van Toos Streng                                       |
| (8) Col: 9709.31: Column Willem Kuiper, no. 34: 'Zo vast als een huis'  |
| (9) Sym: 9709.32: Congres 'Culture & consumption' (R'dam, 20-21 nov.)   |
|(10) Lit: 9709.33: Pas verschenen: 'Paradise Regained. H. Marsman' van   |
|                   Jaap Goedegebuure (ed.)                               |
|(11) Sym: 9709.34: Symposium 'Opvattingen en vormen in literatuur en     |
|                   kunsten', rond thema 'Vormen van zelfpresentatie'     |
|                   (A'dam, 21 november)                                  |
|(12) Informatie over Neder-L                                             |
|                                                                         |
*--------------------------                     --------------------------*
                           *********************

(1)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Sun, 14 Sep 1997 15:23:03 +0200
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.UVA.NL>
# Subject: Rub: 9709.13: Evenementen-agenda

==================
Evenementen-agenda
==================

----------------------------------------------------------------
BRUSSEL, Koninklijke Bibliotheek van Belgie, Nassaukapel, Kunstberg
----------------------------------------------------------------
Tentoonstelling EDMOND DEMAN, BOEKHANDELAAR EN UITGEVER OMSTREEKS 1900,
20 september t/m 31 oktober 1997, ma.-za. 12 - 16.45 uur.
# Expositie over de bekende boekhandelaar en uitgever Edmond Deman,
  die prachtuitgaven bezorgde van o.a. Emile Verhaeren, Staphane
  Mallarme, Maeterlinck, Manet, Renoir.

----------------------------------------------------------------
ROTTERDAM, Atlas van Stolk, Schielandshuis, Korte Hoogstraat 31,
010-2176767
----------------------------------------------------------------
Tentoonstelling VIER EEUWEN ETEN, t/m 12 oktober 1997.
# Expositie van prenten en tekeningen uit de rijke collectie van de
  Atlas van Stolk over eten en alles wat daarbij hoort uit de periode
  1560-1970.


(2)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Mon, 15 Sep 1997 12:45:25 +0100
# From: "J.C. Schenkel" <SCHENKEL@let.rug.nl>
# Subject: Sym: 9709.25: Studiedag 'Het Comburgse Handschrift'
#                        (Groningen, 31 oktober)

=====================================
Studiedag 'Het Comburgse Handschrift'
=====================================

Op 31 oktober wordt het vierde deel in de reeks 'Middeleeuwse
Verzamelhandschriften uit de Nederlanden' gepresenteerd. Bij deze
gelegenheid wordt een studiedag georganiseerd, met lezingen over het
Comburgse handschrift, verzamelhandschriften en convoluutvorming.
Het programma ziet er als volgt uit:

10.15-10.40  Ontvangst
10.40-10.45  Opening door prof. D.E.H. de Boer
10.45-11.15  H. Brinkman, Vier Comburg-kopiisten en de Gentse
             boekproductie omstreeks 1400
11.15-11.45  J.C. Schenkel, Tekstcollecties: willekeur of weloverwogen?
11.45-12.15  J.A.A.M. Biemans, Hand-I: kopiist of bezitter? Suggesties
             vanaf de zijlijn
12.15-13.30  Lunch
13.30-14.00  W.Th.J.M. Kuiper, De filoloog als patholoog-anatoom
14.00-14.30  Jos.M.M. Hermans, In de band of uit verband - een (niet
             zo simpele) kwestie van samenhang. Verzamelhandschriften
             in een breder perspectief.
14.30-15.00  W.P. Gerritsen, Het verzamelhandschrift in de
             litteratuurgeschiedenis
15.00-15.30  Thee
15.30-16.30  Forumdiscussie o.l.v. H. van Dijk over de implicaties van
             het MVN-project voor de literatuurgeschiedschrijving.
             Deelnemers: J.D. Janssens (KUB), F.P. van Oostrom (RUL),
             H. Pleij (UvA), J. Reynaert (RUGent), P.W.M. Wackers (KUN)
16.30-17.00  Aanbieding van het eerste exemplaar van de integrale
             editie van het Comburgse handschrift aan prof. dr. W.P.
             Gerritsen
17.00-18.00  Borrel

Informatie en aanmeldingsformulieren voor deze studiedag zijn te
verkrijgen bij drs. Janny Schenkel, Vakgroep Nederlands RUG, Postbus
716, 9700 AS Groningen. E-mail: schenkel@let.rug.nl


(3)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Sun, 14 Sep 1997 15:23:03 +0200
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.uva.nl>
# Subject: Lit: 9709.26: Pas verschenen:
#                        - E.K. Grootes. Terug naar Bredero
#                        - W. v.d. Berg en H. Pleij (red.). Mooi
#                          meegenomen?
#                        - W. Pijnenburg en T. Schoonheim.
#                          Middelnederlands lexicon. (2e druk)

==============
Pas verschenen
==============

----------------------------------------------------------------------
E.K. Grootes. Terug naar Bredero. Amsterdam: A D & L, 1997 (Afscheids-
college Universiteit van Amsterdam 12 september 1997). 24 blz.
----------------------------------------------------------------------
  Aan het eind van zijn universitaire carriere blikt Grootes terug op
  zijn betrokkenheid bij het Bredero-onderzoek, waarbij hij zich de
  vraag stelt of de door Stuiveling geentameerde Bredero-editie
  functioneert als een toegangspoort tot het werk van de auteur of als
  een loodzware grafsteen waaronder de dichter definitief begraven
  ligt.

----------------------------------------------------------------------
Willem van den Berg en Herman Pleij (red.). Mooi meegenomen? Over de
genietbaarheid van oudere teksten uit de Nederlandse letterkunde. Voor
Eddy Grootes, bij zijn afscheid op 12 september 1997 als hoogleraar
Historische Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam.
Amsterdam: Amsterdam University Press, 1997. 193 blz. fl. 24,50.
----------------------------------------------------------------------
  Bundel met 37 opstellen van vrienden, leerlingen en collega's voor
  de scheidende hoogleraar Grootes rondom het thema of je van oudere
  Nederlandse letterkunde kunt houden.

----------------------------------------------------------------------
W.J.J. Pijnenburg en T.H. Schoonheim. Middelnederlands lexicon. 2e,
herz. en uitgebr. dr. Amsterdam: Schiphouwer en Brinkman, 1997.
(iv)+268 blz.
fl. 49,50.
----------------------------------------------------------------------
  Het 'Middelnederlands Lexicon' is de geheel herziene en sterk
  uitgebreide druk van het in 1984 als paperback verschenen
  'Woordenboek Middelnederlands'. Ten opzichte van de vorige druk zijn
  oneffenheden en verschillen in de opbouw van de lemma's
  gladgestreken, zijn de betekenisomschrijvingen herzien en uitgebreid
  en is het aantal ingangen van 12.000 naar 15.500 uitgebreid. Gebruik
  is gemaakt van een aantal na de vorige druk verschenen werken. Nieuw
  in dit lexicon is bijvoorbeeld de toevoeging van een eerste
  semantische interpretatie van die Vroegmiddelnederlandse woorden uit
  het Corpus-Gysseling die nog niet in de bestaande lexica beschreven
  waren. Verder is aandacht besteed aan de woordenschat van de
  Middelnederlandse artes-literatuur en aan geografische namen.

  In de Inleiding wordt kort ingegaan op de afbakening van het
  Middelnederlands in de tijd en in de ruimte, en op de overlevering
  van het Middelnederlands. Voorts wordt in de inleiding een overzicht
  van de bestaande lexicografische hulpmiddelen gegeven. Een duidelijk
  gestructureerd 'Aanwijzingen voor het gebruik' besluit de inleiding.

  Door de gebonden vorm en de geheel herziene typografie is het
  lexicon aangenaam te hanteren en te gebruiken.

  Het 'Middelnederlands Lexicon' is van belang voor iedereen die zich
  voor studie of beroep bezighoudt met het Nederlands van 1150-1550:
  (aankomende) neerlandici, MO-studenten, archivarissen, mediaevisten
  en andere belangstellenden.


(4)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Sun, 14 Sep 1997 15:23:03 +0200
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.uva.nl>
# Subject: Sym: 9709.27: Congres 'Culture & consumption' (Rotterdam,
#                        20-21 november)

===============================
Congres 'Culture & Consumption'
===============================

Op 20 en 21 november a.s. zal in Hotel New York te Rotterdam het
symposium 'Culture and Consumption in the Eighteenth Century' gehouden
worden. Op dit symposium staat de ontwikkeling van een
consumptiecultuur in de Noord-Atlantische wereld tijdens de 'lange 18e
eeuw' centraal, waarbij de rol van de Nederlanden in deze ontwikkeling
in het bijzonder de aandacht krijgt. De bedoeling is dat het symposium
de belangrijkste eigenaardigheden van de 18e-eeuwse consumptiecultuur
zichtbaar zal maken: waar heeft deze cultuur haar wortels en haar
voorbeelden, maar ook: hoe verhoudt deze consumptiecultuur zich tot
economische, sociale en culturele ontwikkelingen? Als er inderdaad
zoiets is als een 18e-eeuwse consumptiecultuur, welke sociale groepen
nemen er dan deel aan? En heeft het ontstaan van een consumptiecultuur
verband met veranderingen in sociabiliteit, leescultuur en
theaterbezoek? Bovendien: welke economische voorwaarden bepalen mede de
veranderingen in het consumptiepatroon?

Om een kruisbestuiving mogelijk te maken tussen de meer economische en
de meer culturele kanten van de kwestie, participeren zowel het
Huizinga Instituut als het N.W. Posthumus Instituut in dit symposium,
dat georganiseerd wordt door de Werkgroep 18e Eeuw, in samenwerking met
de American Society for Eighteenth Century Studies. Vanwege het
internationale karakter van het symposium is de voertaal Engels. De
tijd die per spreker gereserveerd is, is steeds inclusief een discussie
van ongeveer 10 minuten. Aan het eind van iedere dag is tijd
gereserveerd voor een algemene discussie. Ook is er tijdens de lunches
en aan het eind van het symposium tijdens een borrel nog gelegenheid om
in meer informele sfeer met sprekers en deelnemers over het onderwerp
van gedachten te wisselen.

Het programma ziet er als volgt uit:

Thursday, November 20
=====================
Chair: Anton Schuurman (N.W.. Posthumus Institute/Wageningen University)
 9.30 - 10.00  Arrival (coffee/tea)
10.00 - 10.05  Opening
10.05 - 11.00  Richard L. Bushman (Columbia University)
               Opening address

Consumer culture
----------------
11.00 - 11.45  Ann Smart Martin (William and Mary College)
               Shopping in colonial America
11.45 - 12.00  Coffee/tea
12.00 - 12.45  Mark Overton (Exeter University)
               Developments in prices of consumer goods in Britain
12.45 - 14.00  Lunch
14.00 - 14.45  Bruno Blonde (ufsia Antwerpen)
               Living patterns in Antwerp
14.45 - 15.30  Anne McCants (mit Boston)
               Consumer patterns in Amsterdam
15.30 - 16.00  Coffee/tea
16.00 - 16.45  Hester Dibbits (P.J. Meertens-Institute)
               Material culture in small Dutch towns
16.45 - 17.15  General discussion

Friday, November 21
===================
Chair: Wijnand W. Mijnhardt (Huizinga Institute / Utrecht University)

Cultural consumption
--------------------
 9.30 - 10.00  Arrival (coffee/tea)
10.00 - 10.45  Han Brouwer (Utrecht University)
               Reading and the consumption of books in The Netherlands
10.45 - 11.30  Henk Gras (Utrecht University)
               Commercialization and the theatre in The Netherlands
11.30 - 11.45  Coffee/tea
11.45 - 12.30  Dena Goodman (Louisiana State University)
               Gender and consumption: the case of French epistolary
               culture
12.30 - 14.00  Lunch

The debate on consumption
-------------------------
14.00 - 14.45  Gordon Schochet (Rutgers University)
               The British ideology of consumption
14.45 - 15.30  Hans W. Blom (Erasmus University Rotterdam)
               The Dutch ideology of consumption
15.30 - 16.00  Coffee/tea
16.00 - 16.45  John Brewer (European Institute Florence)
               Closing remarks
16.45 - 17.00  General discussion
17.00 - 18.00  Reception

De kosten voor het symposium bedragen fl. 45,- voor 1 dag en fl. 70,-
voor 2 dagen. Voor leden van de Werkgroep 18e Eeuw geldt een
gereduceerd tarief van fl. 37,50 voor 1 dag en fl. 60,- voor 2 dagen.
Deze bedragen zijn inclusief toegang tot het symposium, lunch(es) en de
borrel na afloop van het symposium.
Informatie en aanmelding: Luc Korpel, Huizinga Instituut, tel/fax 020
5254433, e-mail luc.korpel@let.uva.nl, eventueel tel. 010- 4266487.


(5)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Mon, 08 Sep 1997 16:40:04 +0100 (MET)
# From: Eep Francken <EEPFRANC@rullet.LeidenUniv.nl>
# Subject: Lit: 9709.28: Nieuw: 'Ginkgo Biloba; vertalingen voor Pim
#                        Lukkenaer'

======================================================
Nieuw: 'Ginkgo Biloba; vertalingen voor Pim Lukkenaer'
======================================================

De afdeling Moderne Nederlandse Letterkunde van de Leidse universiteit
heeft ter gelegenheid van het afscheid van Pim Lukkenaer een boekje
doen verschijnen met als thema het vertalen, Lukkenaers grote liefde.

_Ginkgo Biloba en andere vertalingen voor Pim Lukkenaer_ bevat
vertalingen uit het werk van Brecht, Oskar Pastior, Hemsterhuis,
Catarina Beffa, Roger Martin du Gard, C'eline, Walter Serner, Edward
Thomas, Kafka, Apuleius, Mallarm'e, Jeremias Gotthelf en Goethe,
gemaakt door collega's en vrienden: Anbeek, Francken, Fresco, Koch,
Koornstra, Kummer, Lesener, Van Luxemburg-Albers, Marres, Van der
Paardt, Rats, Van Santen, Wezel en Van Zonneveld. Voorts biedt het
boekje diepgravende studies van de hand van Dongelmans, Korevaart, Van
Luxemburg en M"onnink.
De oplage is X + 149 genummerde exemplaren; de prijs f 16,75.

Bestellingen door storting van dit bedrag op giro 1302177 t.n.v. A.A.P.
Francken te Leiden, onder vermelding: "Ginkgo".

                            Eep Francken
                            Vakgroep Nederlands R.U.L.
                            Postbus 9515
                            2300 RA  Leiden


(6)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Tue, 9 Sep 1997 21:40:14 +0200
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.uva.nl>
# Subject: Sym: 9709.29: Internationaal editiecongres 'Produktion und
#                        Kontext' (Den Haag, 4-7 maart 1998)

=============================================
Productie en context / Produktion und Kontext
=============================================

Van 4 tot en met 7 maart 1998 organiseert het Constantijn Huygens
Instituut in samenwerking met de Arbeitsgemeinschaft fuer
germanistische Edition een internationaal editiecongres onder de titel
Produktion und Kontext. Het congres wordt gehouden in het gebouw van de
Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.

Tijdens het vierdaagse congres zullen meer dan veertig lezingen worden
gehouden in plenaire zittingen en in secties voor Middeleeuwen,
Renaissance, 18e, 19e en 20e eeuw. Een aparte sectie is gewijd aan
'editie en computer'. Lezingen zullen worden gehouden door o.a. David
Greetham (New York), Siegfried Scheibe (Berlijn), J.-L. Lebrave
(Parijs), Hermann Zwerschina (Innsbruck), Klaus Kanzog (Muenchen),
Winfried Woesler (Osnabrueck), Hans-Gert Roloff (Berlijn), W.P.
Gerritsen (Utrecht), Marita Mathijsen (Amsterdam), Ferdinand van Ingen
(Amsterdam), Annemarie Kets-Vree (Den Haag), Edwin Rabie (Den Haag) en
H.T.M. van Vliet (Den Haag).

Het congres is toegankelijk voor leden van de Arbeitsgemeinschaft fuer
germanistische Edition. Lidmaatschap, inclusief een abonnement op
'Editio', 50 DM. Aanmelding en inlichtingen: Universitaet Osnabrueck,
Editionswissenschaftliche Forschungsstelle, Postfach 4469, D-49069
Osnabrueck, 0541-969-4366.

Het Constantijn Huygens Instituut heeft een aantal plaatsen beschikbaar
voor niet-leden. Kosten voor het congres: fl. 45,-. Schriftelijke
aanmelding voor 30 september 1997 bij het CHI, Postbus 90754, 2509 LT
Den Haag. Inlichtingen: 070-3315800.


(7)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Mon, 01 Sep 1997 12:38:00 +0200
# From: Amsterdam University Press <aup@bs20.bs.uva.nl>
# Subject: Lit: 9709.30: Nieuw: 'Geschapen om te scheppen? Opvattingen
#                        over vrouwen en schrijverschap in Nederland,
#                        1815-1860' van Toos Streng

======================================================================
Toos Streng, 'Geschapen om te scheppen? Opvattingen over vrouwen en
schrijverschap in Nederland, 1815-1860. Met een voorwoord door Nelleke
Noordervliet
======================================================================

In het literaire leven hebben vrouwen altijd een minder belangrijke
plaats gehad dan mannen. Zelfs nu nog wordt het literaire waardeoordeel
voornamelijk door mannen in dag- en weekbladen bepaald. Terwijl deze
ongelijkheid tussen mannen en vrouwen tegenwoordig door veel mensen
ontkend of bestreden zal worden, werd in de negentiende eeuw zeer
openhartig gediscussieerd over de vragen als: mogen vrouwen schrijven?
En kunnen ze het eigenlijk wel?

In _Geschapen om te scheppen?_ beschrijft Toos Streng de
negentiende-eeuwse opvattingen over vrouwen die het schrijverspad op
wilden. "Hoe geleerder, hoe verkeerder", luidde het oordeel van velen.
Vooral na de verschillende revoluties en maatschappelijke onlusten in
Europa halverwege de eeuw verlangde men naar rust en duidelijkheid, ook
in de relatie man-vrouw. De plaats van de vrouw was in het huis en zij
moest zich dan ook 'huiselijk' gedragen. En ging ze toch schrijven, dan
moest ze zich beperken tot typisch 'vrouwelijke' onderwerpen, ontleend
aan het dagelijkse leven.
   Gaven vrouwen toe aan dit ideaalbeeld van de vrouw, of verzetten zij
zich ertegen? Vele citaten, vooral uit negentiende-eeuwse
algemeen-culturele tijdschriften, geven een levendig beeld van de
discussie over vrouwen en schrijverschap. Streng verbindt deze
discussie met het algemene vrouwbeeld in deze jaren en met de discussie
over het recht van vrouwen op scholing.

   - Toos Streng heeft diverse publicaties op haar naam staan op het
     gebied van de negentiende-eeuwse cultuurgeschiedenis. Zij is
     momenteel verbonden aan het Onderzoeksinstituut voor Geschiedenis
     en Cultuur van de Universiteit Utrecht.
   - Augustus 1997 * 140 pagina's * geillustreerd * ISBN 90 5356 265 6
     * ingenaaid * fl. 35,-
   - Voor meer informatie of een recensie-exemplaar kunt u contact
     opnemen met Francoise Kraaijenzank of Rita Snaddon, tel. 020-
     6250928. Besprekingen of recensies zien wij graag in tweevoud
     tegemoet.


(8)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Tue, 09 Sep 1997 10:14:05 +0200
# From: Willem Kuiper <Willem.Kuiper@Let.UvA.NL>
# Subject: Col: 9709.31: Column Willem Kuiper, no. 34: 'Zo vast als een
#                        huis'

==================================================
Column Willem Kuiper, no. 34: Zo vast als een huis
==================================================

Tot de passages in Geoffroy van Monmouths _Historia regum Brittannie_
(ca. 1135) die mij levendig voor de geest staan, behoort die waarin
beschreven wordt hoe koning Vortigern een toren (burcht) laat bouwen.
Dat zat namelijk zo.
   Door de teloorgang van het Romeinse Rijk was ook het koninkrijk
(Groot) Brittannie in de versukkeling geraakt en zo een potentiele
prooi geworden voor agressieve nabuurvolken. Krijgsheer Vortigern
maakte van de situatie gebruik door zich middels moord en intriges en
later zelfs met behulp van Saksische immigranten wederrechtelijk de
kroon toe te eigenen. Maar nog voor hij aan het gewicht ervan gewend
was, pleegden de Saksische immigranten een staatsgreep en moest
Vortigern een goed heenkomen zoeken in het onherbergzame Wales. Een
nare bijkomstigheid was dat ondertussen ook zijn eigen mensen zijn
bloed wel konden drinken omdat hij gemene zaak met de vreemdelingen
gemaakt had. Goede raad was duur. Uiteindelijk adviseerden zijn magiers
hem een toren te bouwen, groot en sterk genoeg om daarin veilig te zijn
voor alle aanvallen. Nu nog een geschikte lokatie gevonden. De
landkaart erbij gehaald en na veel plussen en minnen wordt gekozen voor
de berg Erith. Bouwvakkers werden aangetrokken, bouwmateriaal
aangevoerd en energiek gaat men van start.
   Opschieten deed het echter voor geen meter. Wat de ene dag gebouwd
werd, was de volgende dag verdwenen. Het kwam erop neer dat je geen
twee stenen op elkaar kon leggen of de onderste steen zakte weg in de
bodem.

Dit fenomeen is mij uit eigen ervaring bekend. De Zaanstreek, waarin ik
opgroeide en nog altijd woon, is in wezen een groot veenmoeras.
Duizenden jaren lang had de zee hier vrij toegang, zowel via de
voordeur - de Noordzee - als via de achterdeur - de Zuiderzee. Het hing
ervan af uit welke hoek de wind waaide. Bij mooi meer en laag tij viel
het waterland droog en gingen de planten, struiken en bomen weer gewoon
door met groeien, aldus een veenlaag genererend die gelijk opging met
de langzaam stijgende zeespiegel.
   In de loop van de dertiende eeuw zal er een begin gemaakt zijn met
de ontginning van deze veenmoerassen boven het IJ. Dat ging volgens een
beproefde methode die men ontwikkeld had met de ontginning van het
Amstelland. Men sloot de ingang naar grote oppervlaktewateren af door
middel van een dam en maakte afwateringen. Hier werd de Zaan de
voornaamste (noord-zuid)afwatering, zuidelijk van het IJ afgescheiden
door de Zaandam, noordelijk van het Sternmeer door de Knollendam. Bij
noordwestenwind ging de Knollendam dicht en de Zaandam open - dan kon
het overtollige water geloosd worden - en bij zuidwestenwind ging de
Zaandam dicht en de Knollendam open. Achter de Zaandijk - ook wel 'de
lage dijk' geheten in tegenstelling tot de zeedijk die men 'de hoge
dijk' noemde - lag 'het veld', een mozaiek van kleine langwerpige
eilandjes die als het ware in het water dreven, af en toe doorsneden
door een kolksloot die met een valdeur (sluis) op de Zaan kon lozen.
Het gebied was enkel en alleen toegankelijk met een platbodem als de
Oostzaander jol.
   Na de dijken kwamen de huizen en de molens. In verband met de
dominante zuidwestenwind bouwde men de huizen aan de westzijde en de
molens aan de oostzijde van de Zaan. De huizen en molens werden als een
lint langs en tegen de Zaandijk aangebouwd. Wat later ging men 'padjes'
aanleggen die haaks op de dijk stonden. Aanvankelijk bouwde men met
uitsluitend hout, maar in de loop van de zeventiende eeuw ging men ook
steen in de huizen verwerken. Dat gaf ogenblikkelijk problemen,
vergelijkbaar met die van koning Vortigern. Als je er niet in slaagde
je smuiger (haard) te funderen dan zakte hij met huis en al
rechtstandig in de modder.
   Fundeerde men elders (ook) met huiden om meer draagkracht te
krijgen, hier was heien de gebruikelijke methode om vaste grond onder
de voeten te krijgen. Nou ja, vaste grond, zo diep kon men niet heien.
De Noordzee had in de oertijd weliswaar wat zand afgezet, maar dat zand
lag op minstens zeven meter beneden het maaiveld. Pijnbomen groeiden
hier niet, essen wel, al weet ik niet of die als heipaal geschikt waren
- wel weet ik dat ze gedurende de Middeleeuwen als hout voor 'speren'
(lansen) gebruikt werden. Gebruikelijk was het in bosjes bij elkaar
heien van relatief frele stammetjes en daarop een bakstenen 'pinant' te
metselen waarop de balken van het gebouw rustte. Dat heette 'op de
kleef'. De palen zogen zich vast in de modder en zolang de paalkop
onder het grondwater stond, kon hij niet rotten. Zaak was niet zwaarder
te belasten dan de kleefkracht van de prut.
   Het Konijnenpad waaraan ik woon is een oud padje; het oudste huisje
dateert nog uit de Gouden Eeuw. Alle bestaande bebouwing staat scheef.
Dat hoort zo. Maar je hebt scheef en scheef. Als je - zoals in het
huisje van opoe - een borrel maar voor de helft kunt inschenken omdat
hij anders overloopt, dan spreken wij van 'puur skeef'.
   Ophogen is hier even noodzakelijk als zinloos, het blijft zakken -
centimeters per jaar, jaar in jaar uit. Moeder aarde is hier
onverzadigbaar.
   Vroeger stond mijn huis (AD 1910) temidden van kleine huisjes die
een soort hofje vormden. Stenen voorgeveltje tot goothoogte, daarboven
en de rest hout. Toen ik hier in 1976 kwam wonen stonden ze er nog. Ik
heb ze langzaam maar zeker zien wegzakken. Toen ze onder het
rioolniveau kwamen te liggen zijn ze gesloopt.

De afgelopen jaren lijken de huizen wel harder te zakken dan ooit. Dat
kan door het zware verkeer komen, dit was immers tot voor een paar jaar
een industriegebied. Waarschijnlijker, maar onbewijsbaar is de
verlaging van het grondwaterpeil. Voor de aanleg van het diepriool en
andere grootschalige bouwwerken heeft men het gemaal wat harder laten
werken. De gevolgen daarvan - de paalkoppen boven het grondwater en
inklinking van de grond - zijn voor sommige huizen desastreus.
   Deze week is mij verteld dat mijn huis dat nu 'slechts' slagzij
maakt op ?-termijn zal kapseizen. Een sonderingsrapport heeft aan het
licht gebracht dat de grond onder het huis onvoldoende draagkracht
bezit. Pas op veertien meter is er zand genoeg om een paal op te
zetten. Iets verderop wordt in het kader van het Zaanoeverproject
prestigieuze nieuwbouw gezet, hoog- en laagbouw. Daar sloegen ze
standaard palen van vijfentwintig en langs de waterkant palen van
vijfendertig meter. Mijn paaltjes zullen niet langer dan een meter of
zeven zijn.

Koning Vortigern raadpleegde opnieuw zijn magiers. Die keken in de
sterren maar zagen niet wat de oorzaak van de verzakking was. Wel zagen
zij dat er een kind geboren was dat geen natuurlijke vader had, en dat
dit kind hen aan de galg zou brengen. Daarop rapporteerden zij dat de
koning dit kind moest laten doden en zijn bloed mengen met de mortel.
Dan zou het verzakken ophouden. De jongen wordt gevonden - het is de
(latere) tovenaar Merlijn - en hij weet w'el wat de oorzaak van de
verzakking is: onder de bewuste plek is een onderaards meer. Als dat
wordt drooggemalen zal men twee holle stenen vinden waarin twee draken
slapen. De uitkomst van het gevecht tussen die twee draken zal bepalend
voor de toekomst zijn.

Zelf heb ik een funderingsbedrijf in de arm genomen. Die hebben mij
verteld dat er rondom mijn huis een gracht van 1,60 meter breed zal
worden gegraven. Daarin worden trillingsvrij palen gepulst, waaraan het
huis met stalen balken zal worden vastgemaakt. Daarna kunnen zij het
huis in elke gewenste stand en hoek zetten. Duurt twee maanden.
Gerekend moet worden op een derde maand om alles er weer uit te laten
zien alsof er niets gebeurd is.

Willem.Kuiper@Let.UvA.NL

Selectieve literatuuropgave:

- A. van Braam, _Zaandam in de Middeleeuwen_. Hilversum [Verloren]
  1993. Historische Vereniging Holland.
- _Het "Kasteel van Amstel" burcht of bruggehoofd? Bijdragen over de
  dertiende-eeuwse funderings- en muurfragmenten aan de
  Amstelmonding_. Amsterdam [Stadsuitgeverij] 1995.
- H. Janse, _Houten huizen. Een unieke bouwwijze in Noord-Holland_.
  Zaltbommel [Europese Bibliotheek] 1986.
- S. de Jong, _Zaans bouwkundig alfabet_. Wormerveer [Stichting
  Uitgeverij Noord-Holland] 1991

P.S. Nadat koning Vortigern Merlijns raad had opgevolgd en gezien had
dat die juist was, hield het verzakken op. Baten mocht het echter niet.
Nadat hij zijn onneembare burcht betrokken had vloog die in brand en
kwam hij alsnog om.


(9)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Sun, 14 Sep 1997 15:23:03 +0200
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.uva.nl>
# Subject: Sym: 9709.32: Symposium 'Van vorming tot vak. 200 jaar
#                        Nederlandse letterkunde in het hoger en
#                        voortgezet onderwijs' (A'dam, 12 december)

===================================================================
Symposium 'Van vorming tot vak. 200 jaar Nederlandse letterkunde in
het hoger en voortgezet onderwijs'
===================================================================

Op 12 december a.s. zal in de Agnietenkapel te Amsterdam een symposium
gehouden worden over tweehonderd jaar Neerlandistiek, onder de titel
'Van vorming tot vak. 200 jaar Nederlandse Letterkunde in het hoger en
voortgezet onderwijs', ter herdenking van het feit dat in het najaar
van 1797 Matthijs Siegenbeek de oratie hield waarmee hij het ambt van
hoogleraar in de Nederlandse welsprekendheid aan de Leidse universiteit
aanvaardde. Daarmee werd een institutionele basis gegeven aan het
onderwijs in het vak Nederlands. Kort na de Franse tijd zouden aan alle
universiteiten in het Koninkrijk vergelijkbare leerstoelen worden
ingesteld.

Het lijkt een zinvolle gedachte om onder auspicien van het Huizinga
Instituut, en in het bijzonder het themagebied 'Infrastructuur van het
culturele leven', Siegenbeeks benoeming aan te grijpen voor een
terugblik op de tamelijk bewogen historie van het vak Nederlands.
Anders dan bij het colloquium van de Internationale Vereniging voor
Neerlandistiek van eind augustus 1997 zal dit symposium zijn
toegespitst op specifiek de geschiedenis van het literatuuronderwijs,
zoals dat gegeven werd aan de universiteit en aan het voortgezet
onderwijs. Als schoolvak werd Nederlandse literatuur, zoals bekend, pas
geinstitutionaliseerd met de inrichting van de hbs in 1863.

In de ontwikkelingsgang van het vak Nederlandse Letterkunde laten zich
globaal drie fases onderscheiden, met markeringen rond 1875 en 1940.
Het programma van het symposium zal op grond daarvan de vorm hebben van
driemaal twee korte lezingen (elk van een half uur, gevolgd door 15
minuten discussie) en een slotbeschouwing. In een chronologische
sequentie zullen telkens respectievelijk de universitaire en de
scholaire ontwikkelingen worden belicht, steeds vanuit de
achterliggende opvattingen over de betekenis van het vak Nederlandse
letterkunde en van het onderwijs daarin.

Sprekers op die dag zullen zijn:
- George Vis, 'De instelling van het professoraat en de eerste
  generatie hoogleraren'
- Joost Kloek, 'De instelling van het schoolvak Nederlands'
- Dick van Halsema, 'Professionalisering, encyclopedisme, het oor van
  de dichter'
- Rudolf Geel, 'Nederlandse Letterkunde in het voortgezet onderwijs
  tot 1940'
- Eddy Grootes, 'Specialisatie, modernisering, fragmentatie'
- Gerard de Vriend, 'Nederlandse letterkunde in het voortgezet
  onderwijs na 1945'
- Wim Gerritsen, 'Synthese en blik vooruit'

Voor informatie en aanmelding: Paul Koopman, Huizinga Instituut,
Spuistraat 134, 1012 VB Amsterdam, tel/fax 020-5254433, e-mail
paul.koopman@let.uva.nl.


(10)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Mon, 01 Sep 1997 12:38:00 +0200
# From: Amsterdam University Press <aup@bs20.bs.uva.nl>
# Subject: Lit: 9709.33: Pas verschenen: 'Paradise Regained. H.
#                        Marsman' van Jaap Goedegebuure (ed.)

==========================================================
Jaap Goedegebuure (ed.), 'Paradise Regained. H. Marsman',
Alfa-reeks, AUP, Amsterdam (1997)
==========================================================

Nieuw in de reeks Alfa:
-----------------------

In 1927 verscheen H. Marsmans veel gelezen en nagevolgde poeziebundel
Paradise Regained. In deze bundel bracht de auteur die gedichten bijeen
die hij de moeite van een herdruk waard vond, zoals de derde druk van
Verzen (1923), Penthesileia (1925) en verder een keuze uit zijn latere
werk. Marsman was zich bewust van het literair-historische belang van
deze bundel; in een voorwoord typeerde hij deze gedichten als "een stuk
jeugd, en een stuk poezie naar ik hoop, niet alleen van en voor
mijzelf, maar ook van en voor mijn geslacht".
    Marsmans invulling van het begrip 'paradijs' gaf aanleiding tot een
fundamenteel debat in de literatuurkritiek van de jaren twintig en
critici als Engelman en Nijhoff vergeleken Marsman met een
kruisvaarder, dan wel met een ontdekkingsreiziger, die op weg ging naar
een onbekend land en vandaar gedichten stuurde bij wijze van
reisverslagen. Hieruit blijkt hoezeer de dichter en zijn werk werden
geidealiseerd.
    Deze nieuwe editie van Paradise Regained is voorzien van een
uitgebreid literair-historisch commentaar en brengt zo de bundel in
zijn oorspronkelijke versie opnieuw onder de aandacht van een groot
publiek.

   - Jaap Goedegebuure is als hoogleraar verbonden aan het werkverband
     Theorie en geschiedenis van de literatuur van de Faculteit der
     Letteren van de Katholieke Universiteit Brabant.
   - Augustus 1997 * 94 pagina's * ISBN 90 5356 229 X * ingenaaid *
     fl. 25,-
   - Voor meer informatie of een recensie-exemplaar kunt u contact
     opnemen met Rita Snaddon of Francoise Kraaijenzank, tel.:
     020-6250928. Besprekingen of recensies zien wij graag in tweevoud
     tegemoet.

De reeks Alfa, literaire teksten uit de Nederlanden omvat proza, poezie
en toneel uit verschillende eeuwen en van verschillende auteurs. De
redactie bestaat uit een groep prominente Nederlandse en Vlaamse
neerlandici. Zij startten enkele jaren geleden met deze nieuwe reeks
tekstedities van klassieke werken uit de Nederlandstalige letterkunde.


(11)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Sun, 14 Sep 1997 15:23:03 +0200
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.uva.nl>
# Subject: Sym: 9709.34: Symposium 'Opvattingen en vormen in literatuur
#                        en kunsten', rond thema 'Vormen van
#                        zelfpresentatie' (A'dam, 21 november)

======================================================================
Symposium 'Opvattingen en vormen in literatuur en kunsten', rond thema
'Vormen van zelfpresentatie'
======================================================================

Het themagebied 'Opvattingen en vormen in literatuur en kunsten' van
het Huizinga Instituut organiseert een symposium rond het thema 'Vormen
van zelfrepresentatie', dat op vrijdag 21 november te Amsterdam zal
worden gehouden in de Nieuwe Doelenstraat 16.

Het programma is als volgt:
10.00 - 10.30   ontvangst
10.30 - 11.15   (zaal 301:) Prof. Dr. E.J. Sluijter
                    De trots van de schilder: over schilderkunst en
                    vergankelijkheid in 16de- en 17de-eeuwse
                    Nederlandse zelfportretten
11.30 - 12.00   (zaal 301:) Rob Zwijnenberg
                    [onderwerp nog niet bekend]
                (zaal 101:) Dr. H.A. Hendrix
                    Het schrijvershuis als poeticale autobiografie
12.00 - 12.30   (zaal 301:) Mevr. Drs. S. Kooij
                    Literaire zelfrepresentatie in het werk van enkele
                    laat-Middeleeuwse Franse dichters
                (zaal 101:) Drs. T. Vaessens
                    Een dichter zegt steeds de waarheid: M. Nijhoff,
                    Paul van Ostaijen en de moderne dichtersmythe
12.30 - 14.00   lunch
14.00 - 14.30   (zaal 301:) Dr. R.M. Dekker
                    Dagboek en autobiografie als vormen van
                    zelfrepresentatie in Nederland in de 17de en 18de
                    eeuw
                (zaal 101:) Mevr. Dr. E. Stronks
                    Ik had Engelenzang voor een ongeloofelijke schare:
                    de predikant als bescheiden kunstenaar
14.30 - 15.00   (zaal 301:) Dr. K.A.E. Enenkel
                    Image-building en apologie: de autobiografie van
                    Justus Lipsius
                (zaal 101:) Dr. A. van Strien
                    Ick hebb het soo gesien, ick hebb het soo gelesen.
                    Constantijn Huygens in Hofwijck over zichzelf: de
                    literatuur als bril
15.00 - 15.30   thee
15.30 - 16.00   (zaal 301:) Mevr. Dr. J. Dame
                    Over spelen en zijn. Gezongen muziek als
                    zelfportret
                (zaal 101:) Mevr. Dr. M.L. Barend-van Haeften
                    De ironische zelfrepresentatie van Aernout van
                    Overbeke in twee burleske reisbrieven uit 1669
16.00 - 16.30   (zaal 301:) Drs. J. Kloters
                    Spelen met je leven, of het zelfportret in het
                    cabaret
                (zaal 101:) Mevr. Dr. M. van Mechelen
                    I am the object. Vormen van zelfrepresentatie in
                    het werk van Marina Apramovic.
16.30 - 17.30   borrel

Inschrijving door overmaking van fl. 10,- (exclusief lunch) of fl. 20,-
(inclusief lunch) op gironummer 5032231, Faculteit der Letteren uva,
onder vermelding van 'sap 7910, vormen'. Zij die zich hebben
ingeschreven, zullen in de week van 14 november een programmaboekje
ontvangen met nadere gegevens. De deadline is 1 november 1997.


(12)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

*-------------------------------------------------------------------------*
|                                                                         |
| Informatie over Neder-L:                                                |
| ========================                                                |
| Algemene informatie opvragen over Neder-L: stuur mail naar              |
|   listserv@nic.surfnet.nl met daarin de boodschap: GET NEDER-L INFO     |
| Abonnement nemen op Neder-L: stuur mail naar listserv@nic.surfnet.nl    |
|   met als boodschap: SUB NEDER-L uw-voornaam/voorletters uw-achternaam  |
| Neder-L op het web/WWW: Neder-L-nummers zijn vanaf januari 1997 in      |
|   web-formaat te lezen via: http://baserv.uci.kun.nl/~salemans/         |
|   Nadere informatie over Neder-L in web-formaat: zie artikel 9706.01    |
| Oude Neder-L-bulletins opvragen: stuur mail naar listserv@nic.surfnet.nl|
|   met daarin een boodschap als: GET NEDER-L LOG9206                     |
|   (resultaat: logboek met Neder-L-artikelen van juni '92 wordt gestuurd)|
| Gopher-toegang tot Neder-L: alle oude en nieuwe Neder-L-bulletins zijn  |
|   via Gopher in te zien op gopher.nic.surfnet.nl, in de directory       |
|   SURFnet informatie/LISTSERV archieven (nic.surfnet.nl)/NEDER-L        |
| Algemene URL, voor direct contact vanuit Internet/Gopher/WWW:           |
|   http://baserv.uci.kun.nl/~salemans/                                   |
|   of:                                                                   |
|   gopher://hearn.nic.surfnet.nl:70/11/1.%20LISTSERVs%20public           |
|   %20archives%20on%20hearn.nic.surfnet.nl/Neder-L                       |
|   (Geen spatie tussen "20public" en "%20archives" plaatsen.)            |
| Neder-L wordt ook verspreid via de Internet-newsgroup bit.lang.neder-l  |
| Bijdrage voor Neder-L opsturen: stuur mail naar neder-l@nic.surfnet.nl  |
| Contact met redactie: stuur mail naar Salemans@baserv.uci.kun.nl, naar  |
|   Willem.Kuiper@let.uva.nl, naar Piet.Verkruijsse@let.uva.nl (voor de   |
|   evenementenagenda), naar Oostendorp@rullet.leidenuniv.nl (voor        |
|   neerlandistiek op het Web), of naar P.A.Coppen@let.kun.nl             |
*-------------------------------------------------------------------------*

*-Einde-------------------- Neder-L, no. 9709.c --------------------------*