🚀 go-pugleaf

                           *********************
*-Zesde-jaargang----------- Neder-L, no. 9710.b -----------ISSN-0929-6514-*
|                                                                         |
|      ************************************************************       |
|      * Neder-L, elektronisch tijdschrift voor de neerlandistiek *       |
|      ************************************************************       |
|                                                                         |
| Onderwerpen in dit bulletin:                                            |
| ============================                                            |
| (1) Rub: 9710.14: Evenementen-agenda, met:                              |
|                   - Forum over vervlakking van de literatuur, 30 okt.   |
|                     (A'dam)                                             |
|                   - Jubileumbijeenkomst gezelschap Petrus Scriverius,   |
|                     27 okt. (A'dam)                                     |
|                   - Mini-exposities miniatuurboeken, Amsterdamse prijs- |
|                     banden, boekbindersfirma Elias van Bommel (A'dam)   |
|                   - Tentoonstelling Justus Lipsius en het Plantijnse    |
|                     Huis, 18 okt. 1997 - 18 jan. 1998 (Antwerpen)       |
|                   - Tentoonstelling De almanak en het dagelijks leven   |
|                     in Delft 1500-1700, t/m 11 jan. 1998 (Delft)        |
|                   - Tentoonstelling Een handdruk van de tijd: de almanak|
|                     en het dagelijks leven, t/m 31 dec. (Leeuwarden)    |
| (2) Vac: 9710.15: Vacature hoogleraar Bedrijfscommunicatie KU Nijmegen  |
| (3) Sym: 9710.16: Congres Faculteit der Geesteswetenschappen, UvA,      |
|                   18 december 1997                                      |
| (4) Med: 9710.17: Taalunie lanceert meerjarenbeleidsplan 1998-2002      |
| (5) Med: 9710.18: Vier vrijdagavonden bij stichting Perdu (A'dam):      |
|                   -  7 nov.: Mason & Dixon, roman van Thomas Pynchon    |
|                   - 14 nov.: Jan Arends: Keefman                        |
|                   - 21 nov.: Boem! Paukeslag IV: de tijdschriften       |
|                              Passionate, Tortuca en Bunker Hill         |
|                   - 28 nov.: Ongekend griezelig!: over de Nederlandse   |
|                              Gothic novel                               |
| (6) Lit: 9710.19: Pas verschenen: Voortgang, deel 16                    |
| (7) Col: 9710.20: Column Coppen: Linguistisch Miniatuurtje XL: 'Weer    |
|                   zo'n makkelijke kritiek'                              |
| (8) Med: 9710.21: Oprichting Vereniging voor Nederlandstalige           |
|                   Terminologie NL-TERM op 7 nov. te Antwerpen           |
| (9) Sym: 9710.22: Symposium Boek en biliotheek in de middeleeuwen,      |
|                   11-13 december, Laag-Zuthem/Zwolle                    |
|(10) Rub: 9710.23: Boekenrubriek, no. 5: Boekbespreking Arctic Routes    |
|                   van M. Spies                                          |
|(11) Informatie over Neder-L                                             |
|                                                                         |
*--------------------------                     --------------------------*
                           *********************


(1)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Thu, 16 Oct 1997 23:33:03 +0100
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.UVA.NL>
# Subject: Rub: 9710.14: Evenementen-agenda

==================
Evenementen-agenda
==================

----------------------------------------------------------------
AMSTERDAM, Bethanienklooster, Barndesteeg 4A
----------------------------------------------------------------
Forum over VERVLAKKING VAN DE LITERATUUR, 30 oktober 1997, 20.30 uur.
#  De Studievereniging Helios en het Instituut voor Neerlandistiek van
   de Universiteit van Amsterdam organiseren een forum over de
   vervlakking van de literatuur: literatuur als winstobject, invloed
   van de media, recente ontwikkelingen binnen de literatuur. Aan het
   forum nemen deel Tom van Deel (recensent Trouw), Theodor Holman
   (auteur), Anthony Mertens (redacteur Querido), Joost Nijsen
   (uitgeverij Podium), Arjan Peters (recensent De Volkskrant) en
   Frans Thomese (auteur).
   Discussieleider is Frans van Eemeren (hoogleraar taalbeheersing
   UvA).
   Toegangsprijs f.7,50. Nadere informatie: Tigrelle Uijttewaal,
   020-4215077.

----------------------------------------------------------------
AMSTERDAM, Universiteitsbibliotheek, Singel 425
----------------------------------------------------------------
Jubileumbijeenkomst van het boekhistorisch GEZELSCHAP PETRUS
SCRIVERIUS, 27 oktober 1997, 14 uur.
#  De 100e bijeenkomst van het Gezelschap Petrus Scriverius staat ook
   open voor niet-leden. Op deze bijeenkomst zal mevrouw dr. Lotte
   Hellinga-Querido spreken over 'Incunabelen: in het jongste verleden
   en in de toekomst'. Na afloop receptie.
   Nadere inlichtingen bij de secretaris, drs. K. van der Horst, UB
   Utrecht, Postbus 16007, 3500 DA Utrecht, 030-2536521, fax 030-
   2539292, e-mail: K.vanderHorst@ubu.ruu.nl.

----------------------------------------------------------------
AMSTERDAM, Universiteitsbibliotheek, Singel 425
----------------------------------------------------------------
Mini-exposities over MINIATUURBOEKEN, AMSTERDAMSE PRIJSBANDEN en de
boekbindersfirma ELIAS P. VAN BOMMEL.
#  Op diverse plaatsen in het gebouw van de Universiteitsbibliotheek
   zijn kleine exposities ingericht over diverse onderwerpen. Op de
   diverse locaties zijn gratis bladen beschikbaar met beschrijvingen
   van de tentoongestelde objecten.

----------------------------------------------------------------
ANTWERPEN, Museum Plantin-Moretus, Vrijdagmarkt 22
----------------------------------------------------------------
Tentoonstelling JUSTUS LIPSIUS (1547-1606) EN HET PLANTIJNSE HUIS, 18
oktober 1997 - 18 januari 1998.
#  Expositie over de relatie van Lipsius met de drukkerij-uitgeverij
   van Plantijn. Catalogus beschikbaar.

----------------------------------------------------------------
DELFT, Stedelijk Museum Het Prinsenhof, St. Agathaplein 1, 015-602358
----------------------------------------------------------------
Tentoonstelling DE ALMANAK EN HET DAGELIJKS LEVEN IN DELFT 1500-1700,
t/m 11 januari 1998, di.-za. 10-17, zo. 13-17 uur.
#  Expositie over almanakken in relatie tot het dagelijks leven in
   Delft in de 16e en 17e eeuw.

----------------------------------------------------------------
LEEUWARDEN, Provinciale Bibliotheek, Boterhoek 1
----------------------------------------------------------------
Tentoonstelling EEN HANDDRUK VAN DE TIJD: de almanak en het dagelijks
leven in de Nederlanden van 1500-1700, t/m 31 december 1997.
#  Expositie over almanakken in relatie tot het dagelijks leven in de
   Nederlanden in de 16e en 17e eeuw.


(2)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Tue, 14 Oct 1997 17:47:43 +0200 (MET_DST)
# From: C.L.J. de Bot <C.de.Bot@let.kun.nl>
# Subject: Vac: 9710.15: Vacature hoogleraar Bedrijfscommunicatie KU
#                        Nijmegen

====================================================
Vacature hoogleraar Bedrijfscommunicatie KU Nijmegen
====================================================

Bij de Onderwijsschool Taal, Communicatie en Informatie i.o. van de
Faculteit der Letteren is de functie ingesteld van

          Hoogleraar m/v (1,0 dagtaak) Bedrijfscommunicatie

Functie-inhoud
--------------
De te benoemen hoogleraar zal als primaire taak hebben het initieren,
begeleiden en uitvoeren van onderzoek op het gebied van de
bedrijfscommunicatie, met name op het gebied van talige communicatieve
processen in arbeidsorganisaties. Daarnaast wordt van hem/haar verwacht
dat hij/zij onderwijs zal geven binnen het programma
Bedrijfscommunicatie. Tot de taak van de hoogleraar hoort ook het
uitvoeren van bestuurlijke werkzaamheden in het kader van onderzoek en
onderwijs.

Functie-eisen
-------------
-  Ruime onderzoekservaring op het gebied van het communicatieve
   taalgedrag, blijkend uit een dissertatie en andere publicaties;
-  Relevante werkervaring zo mogelijk ook in niet-universitaire
   organisaties of bedrijven;
-  Ervaring bij het initieren en begeleiden van (promotie)onderzoek;
-  Geschiktheid om een multi-disciplinair team van onderzoekers en
   docenten te leiden en te inspireren;
-  Ervaring in het geven van universitair onderwijs op verschillende
   niveaus;
-  Gebleken vaardigheid in het verwerven van fondsen voor
   wetenschappelijk onderzoek.

Het beleid van de faculteit is erop gericht meer vrouwen te benoemen.
Vrouwen wordt daarom uitdrukkelijk verzocht te solliciteren.
De functie betreft een profileringsleerstoel die in eerste instantie
voor 5 jaar wordt ingesteld. Na een positieve evaluatie kan de
faculteit besluiten de leerstoel om te zetten in een functionele
leerstoel.

Aanstelling zal plaatsvinden volgens hoogleraarschaal 16. Het salaris
bedraagt maximaal f 11.853 per maand.

Informatie en sollicitatie
--------------------------
Nadere inlichtingen kunnen worden ingewonnen bij de voorzitter van de
benoemingcommissie, Prof. Dr. C.L.J. de Bot tel. 024-3612050
(universiteit) of 024-6419844 (thuis), of bij de dekaan van de
faculteit der letteren, Prof. Dr. A.M. Hagen (024-3611811). Een
beknopte profielschets plus een informatiepakket over het onderwijs en
onderzoek van Bedrijfscommunicatie is op aanvraag verkrijgbaar bij het
Bureau van de Faculteit der Letteren tel. 024-3612171.

Sollicitaties, vergezeld van een CV en lijst van publicaties, worden
binnen drie weken na verschijnen van deze advertentie (op 18 oktober
1997) ingewacht bij de decaan van de faculteit der letteren, Prof. Dr.
A.M. Hagen, Erasmusplein 1, 6525 HT Nijmegen.
De mogelijkheid bestaat schriftelijk de aandacht op kandidaten te
vestigen.


(3)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Sat, 4 Oct 1997 11:49:14 +0200
# From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.UVA.NL>
# Subject: Sym: 9710.16: Congres Faculteit der Geesteswetenschappen,
#                        UvA, 18 december 1997

=================================================================
Congres Faculteit der Geesteswetenschappen, UvA, 18 december 1997
=================================================================

Per 1 november 1997 wordt de nieuwe Faculteit der Geesteswetenschappen
aan de Universiteit van Amsterdam ingesteld onder gelijktijdige
opheffing van de faculteiten Godgeleerdheid, Letteren en Wijsbegeerte.
Ter gelegenheid daarvan wordt op 18 december 1997 een congres gehouden:

                 BALANS VAN SYNTHESE EN SPECIALISATIE
                      IN DE GEESTESWETENSCHAPPEN
      BESCHOUWING OVER SAMENWERKING, STRIJD EN ONVERSCHILLIGHEID

Een deel van het congres gaat over relaties tussen monodisciplinariteit
en multidisciplinariteit, zo mogelijk in samenhang met de balans tussen
nationale en kosmopolitische perspectieven. Met dit soort onderwerpen
riskeert men in een moeras terecht te komen, maar door de praktijk van
het eigen vak tot uitgangspunt te nemen, kan men zich voor dat gevaar
behoeden: hoe exclusief is de orientatie op een vak, wat leer je van
anderen, hoe belangrijk zijn plaatselijke tradities en onderwerpen,
waar liggen de risico's en beloften van respectievelijk verbreding en
versmalling van de blik?

Er is een reeks lezingen van elk 25 minuten:
-  prof. dr. J.J.M. Franse: Opening: De spiegel van de
   natuurwetenschappen.
-  prof. dr. J.W. van Henten: Bijbelwetenschap als cultuuranalyse.
-  prof. dr. B. Kempers: De synthese uit de Renaissance en het
   probleem van integrale analyse.
-  prof. dr. P. de Rooy: Toenemende specialisatie en historisch besef.
-  prof. dr. R.I. Bartsch: Wijsbegeerte in een omgeving van andere
   vakken.
-  prof. dr. E. van Uitert: Specialisatie in de kunstgeschiedenis.
-  drs. A. Heumakers: De eenheid van kunst en wetenschap in de
   Romantiek.
-  prof. dr. P.W.M. de Meijer: Letterkunde en nationale identiteit.
-  prof. dr. F. van Eemeren: Opkomst van de argumentatietheorie.
-  dr. J.A.A. Simons: Nieuwe media: nieuwe rol voor de
   geesteswetenschappen.
-  prof. dr. W. van den Berg: Neerlandistiek op drift?

Informatie: 020-5253503; inschrijving: mevr. drs. Jobien Kuiper,
020-5253804.


(4)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: 15 oktober 1997, 13:19 uur
# From: Nederlandse Taalunie <secr@ntu.nl>
# Subject: Med: 9710.17: Taalunie lanceert meerjarenbeleidsplan
#                        1998-2002

================================================
Taalunie lanceert meerjarenbeleidsplan 1998-2002
================================================

Het Comite van Ministers van de Taalunie heeft vandaag in Breda het
Actieplan 1998 en het meerjarenbeleidsplan 1998-2002 vastgesteld. Met
ingang van 1998 wordt de begroting van de Taalunie met 1,5 miljoen
(27,5 miljoen Belgische frank) verhoogd. Deze verhoging is vooral
bestemd voor professionalisering van de neerlandistiek in het
buitenland en voor taaltechnologische projecten die de positie van het
Nederlands in Europa versterken. In de neerlandistiek zullen
bijscholing en ontwikkeling van didactische methoden veel aandacht
krijgen. In Europees verband is de ontwikkeling van een geavanceerde
terminologische databank belangrijk.

Verder wordt voor een periode van zes jaar (1998-2003) 400.000 gulden
(7,3 miljoen Belgische frank) per jaar beschikbaar gesteld voor de
totstandkoming van een nieuwe literatuurgeschiedenis. Het Comite van
Ministers heeft dit besloten op advies van de Raad voor de Nederlandse
Taal en Letteren. Dr. A.J. Gelderblom, universitair hoofddocent
Renaissance Letterkunde aan de Universiteit Utrecht, en prof. dr. A.
Musschoot, hoogleraar Moderne Letterkunde aan de Universiteit Gent,
hebben opdracht gekregen het project te trekken. Het werk zal zeven
delen tellen en worden geschreven door negen auteurs uit Nederland en
Vlaanderen die worden ondersteund door een breed samengestelde
redactiecommissie. De literatuurgeschiedenis moet ook voor een breed
publiek aantrekkelijk zijn door een toegankelijke stijl en door
gebruikmaking van de nieuwe media.

Minister Van den Bossche draagt per 1 januari de voorzittershamer over
aan zijn Nederlandse collega Jo Ritzen. Het Comite van Ministers
bevestigde dat op korte termijn wordt gezocht naar een opvolger voor de
huidige Algemeen Secretaris, Greetje van den Bergh. Zij wordt met
ingang van 1 januari 1998 hoofdinspecteur hoger onderwijs bij de
Nederlandse Onderwijsinspectie.


(5)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Mon, 20 Oct 1997 08:28:36 +0100
# From: Stichting Perdu <perdu@dds.nl>
# Subject: Med: 9710.18: Vier vrijdagavonden bij stichting Perdu (A'dam)

==================================================
Vier vrijdagavonden bij stichting Perdu, Amsterdam
==================================================

----

GROTE AMERIKAANSE VERHALEN I: MASON & DIXON
M.m.v.: Graa Boomsma, Ron Hoffman, Jaap Verheul en Barry O'Dwyer
Datum : vrijdag 7 november, 20.15 uur
Prijs : fl. 10,-
Plaats: stichting Perdu, Kloveniersburgwal 86 1012 CZ Amsterdam
Inl.  : tel. 020 - 4220542 / 6276295

In de reeks 'Grote Amerikaanse Verhalen' besteedt Perdu aandacht aan
belangrijke boeken die een complete, kritische of tegendraadse visie op
de geschiedenis en het heden van de Verenigde Staten uitdragen. Deel
een van deze reeks is gewijd aan Mason & Dixon, de nieuwe omvangrijke
roman van Thomas Pynchon. Pynchon wordt wel beschouwd als de grootste
romanschrijver van deze tijd; bovendien wordt zijn mysterieuze
persoonlijkheid omgeven met het zeldzame aura van een ware cultfiguur.
Ron Hoffman introduceert Mason & Dixon en geeft een analyse van enkele
van de essentiele bouwstenen van het boek. Wanneer hij de roman
vergelijkt met de overige werken van Pynchon, komt Hoffman tot een
opmerkelijke slotsom.
De cultuurhistoricus Jaap Verheul vergelijkt vervolgens de curieuze
Pynchoniaanse geschiedschrijving met (onder meer) de werkelijke
betekenis van de beroemde Mason en Dixon-lijn voor Amerika.
Graa Boomsma spreekt over de existentiele vragen die Mason & Dixon
oproept en over Pynchons filosofische verbeelding van techniek en
wetenschap. Tevens legt Boomsma zich rekenschap af van de diepe invloed
van Pynchon op zijn eigen werk als schrijver.
De avond wordt afgesloten met een discussie tussen de gastsprekers.
Tussendoor leest 'native speaker' Barry O'Dwyer fragmenten uit de
roman.

----

JAN ARENDS: KEEFMAN
M.m.v.: Theatergroep Zeenzucht en Gert den Toom
Datum : vrijdag 14 november, 20.15 uur
Prijs : fl. 10,-
Plaats: stichting Perdu, Kloveniersburgwal 86 1012 CZ Amsterdam
Inl.  : tel. 020 - 4220542 / 6276295

Misschien dacht schrijver Jan Arends (1925-1974) dat zijn achternaam
hem vleugels zou geven toen hij op 21 januari 1974 uit het raam sprong
van zijn flat aan het Roelof Hartplein in Amsterdam. Waarschijnlijker
is dat hij zijn bizarre leven, dat hij voor een groot deel doorbracht
in psychiatrische inrichtingen, gewoon beu was.

Arends' succesvolste verhaal Keefman is een woedende tirade van een man
tegen de zijns inziens schandelijke misstanden in de psychiatrie en
tegen de maatschappij in het algemeen. "Ik heb nooit eerder een verhaal
gelezen waarin de waanzin zo beklemmend, zo authentiek werd
weergegeven," schreef Alfred Kossman. "Er is geen ontkomen aan de
redeneringen van de patient die glashelder van het ene verwijt naar het
andere verschuiven. Het is allemaal zo logisch en zo volslagen gek. En,
hoe gruwelijk ook, op zijn manier bepaald geestig."

De theatermonoloog Keefman werd tussen 1975 en 1978 door Toneelgroep
Centrum opgevoerd met een glansrol van Jacques Commandeur. Het stuk
oogstte veel waardering en droeg eraan bij dat Arends' bescheiden
oeuvre (twee dicht- en twee verhalenbundels) grote bekendheid verwierf.
Ruim twintig jaar later heeft Keefman nog niets aan actualiteit
ingeboet. Er lopen tegenwoordig nogal wat Keefmannen op straat. Dat
vormde voor Chris Junge (spel) en Erik Koningsberger (regie) van
Theatergroep Zeenzucht een van de redenen om de uitdaging van een
nieuwe opvoering van Keefman gezamenlijk aan te gaan.
Na de monoloog van Chris Junge houdt debutant Gert den Toom een lezing
over Arends' taalgebruik, het belang van Keefman en de invloed van
Arends op zijn eigen proza.

----

BOEM! PAUKESLAG IV: BOEKJES VAN TRADITIE OF COMMERCIE?
M.m.v.: Ernst van Alphen, Bunker Hill (Daphne de Heer, Jasper
        Henderson, Adriaan Jaeggi), Passionate (Richard Dekker, Giel
        van Strien), Tortuca (Bas Kwakman, Dick van Teylingen, Herbert
        Verhey)
Datum : vrijdag 21 november, 20.15 uur
Prijs : fl. 10,-
Plaats: stichting Perdu, Kloveniersburgwal 86 1012 CZ Amsterdam
Inl.  : tel. 020 - 4220542 / 6276295

Met de reeks 'Boem! Paukeslag' wil Perdu een podium bieden aan
literaire tijdschriften. Na avonden over o.a. marginale tijdschriften
en literaire 'e-zines' op Internet, geeft Perdu nu Passionate, Tortuca
en Bunker Hill de ruimte zich te presenteren.
De drie tijdschriften hebben met elkaar gemeen dat de vormgeving meer
aandacht krijgt dan we op dit gebied gewend zijn. Hiermee lijkt ten
minste een van de verklaringen die Giel van Stien in het redactioneel
van nummer 4 van Passionate gaf voor de teloorgang van het literaire
tijdschrift, al enigszins achterhaald. In zijn ogen zouden literaire
tijdschriften zich commercieler op moeten stellen, meer aandacht aan de
vormgeving moeten besteden en minder terughoudend tegenover de
journalistiek moeten staan.
Tortuca wil vooral 'boekjes van papier en inkt' maken, waarbij
bijzondere aandacht aan het beeld wordt besteed. Bunker Hill ziet
zichzelf als 'een tijdschrift met gevoel voor traditie' en werd door
Annemiek Neefjes in Vrij Nederland 'vooral een prettig leesnummer'
genoemd.

Na een introductie door Ernst van Alphen, zullen Passionate, Tortuca en
Bunker Hill zich presenteren. Tijdens de presentaties wordt werk
voorgedragen dat eerder in deze tijdschriften verscheen.
De avond wordt besloten met een gesprek onder leiding van Ernst van
Alphen over de rol van de commercie, vormgeving en journalistiek voor -
de toekomst van - literaire tijdschriften.

----

ONGEKEND GRIEZELIG!: EEN SPANNENDE AVOND OVER DE NEDERLANDSE GOTHIC
NOVEL
M.m.v.: Atte Jongstra, Saskia van Rijnswou, Dennis Schouten, e.a.
Datum : vrijdag 28 november, 20.15 uur
Prijs : fl. 10,-
Plaats: stichting Perdu, Kloveniersburgwal 86 1012 CZ Amsterdam
Inl.  : tel. 020 - 4220542 / 6276295

Vanaf het ontstaan eind achttiende eeuw is de Gothic novel bij
schrijvers over de hele wereld populair geweest. Zowel in de literatuur
als in de film worden tot op de dag van vandaag grote successen geboekt
rond het thema spoken en griezelen. Alleen in de Nederlandse
literatuurgeschiedenis blijft dit genre een praktisch onbeschreven
blad. Bovendien spelen die schaarse griezelverhalen die wel door een
Nederlandse auteur geschreven zijn, zich bijna per definitie in het
buitenland, meestal Engeland, af. Is het Nederlandse landschap niet
inspirerend genoeg voor een goed griezelverhaal? Is de Nederlandse
bevolking te nuchter om een horrorverhaal dat zich dicht bij huis
afspeelt, te waarderen? Zijn onze volkslegendes niet geschikt om
ter inspiratie te dienen?

100 jaar geleden schreef Bram Stoker zijn Dracula. Dit is een goede
reden om eens stil te staan bij de griezelverhalen die in Nederland
geschreven zijn. Dennis Schouten opent de avond met een spannende
lezing over de geschiedenis van de Nederlandse gotische roman. Daarna
zal een aantal schrijvers, waaronder Atte Jongstra en Saskia van
Rijnswou, de rillingen over menig rug doen lopen met een echt
spookachtig Nederlands griezelverhaal. In de discussie die hierop
volgt, zullen de sprekers hun gedachten laten gaan over de vraag waarom
dit genre door Nederlandse auteurs zo weinig beoefend is.


(6)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Mon, 20 Oct 97 10:20:44 +12000
# From: Jan Noordegraaf <noordegj@let.vu.nl>
# Subject: Lit: 9710.19: Pas verschenen: Voortgang, deel 16

==================================
Pas verschenen: Voortgang, deel 16
==================================

Onlangs is het zestiende deel verschenen van Voortgang, jaarboek voor
de neerlandistiek. De inhoud is als volgt:

-  Roel Zemel, Perceval en geen einde
-  Els Ruijsendaal, Op weg naar een grammaticografie in de
   geschiedenis van het talenonderwijs
-  Margaretha H. Schenkeveld, J.F. Helmers en het fenomeen 'vrouw'
-  Marco L.B. Pouwen, In het licht van Christus: de Tachtigers en hun
   godenzonen
-  Elisabeth Leijnse, Top vijf van de Nederlandse poezie in het jaar
   1896
-  J.D.F. van Halsema, 'Spraak' en 'schriftuur' of Leipoldt versus
   Totius. Het tweede Zuid-Afrikaanse intermezzo in Albert Verweys
   dichterschap
-  Lucien Custers, 'De groei-droom van de dichter-zelf'. Over Verweys
   Persephone
-  Liesbeth Lichtendahl, De genese van het Handboek der Nederlandsche
   taal (1913-1914) van Jac. van Ginneken
-  Ralf Gruettemeier, F. Bordewijks Karakter en het recht
-  Hidde Bulthuis, Profeet of denker? Dirk Coster en Menno ter Braak
   over Dostojevski
-  Trudie Favie, Armando in de kritiek. Op welke gronden leest de
   literaire kritiek het werk van Armando als romantisch ?
-  Marlies Hulshof, De functies van directe citaten in journalistieke
   teksten

Voortgang 16 telt 256 pagina's, kost voor particulieren fl. 37,50, en
is te bestellen bij de Stichting Neerlandistiek VU, De Boelelaan 1105,
1081 HV Amsterdam (ISBN 90-72365-49-6) of bij Nodus Publikationen,
Postfach 5725, D-48031 Muenster (BRD), e-mail: Dutz-nodus@t-online.de
(ISBN 3-89323-426-8).


(7)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Sat, 11 Oct 1997 12:25:05 +0200
# From: Peter-Arno Coppen <P.A..Coppen@let.kun.nl>
# Subject: Col: 9710.20: Column Coppen: Linguistisch Miniatuurtje XL:
#                        'Weer zo'n makkelijke kritiek'

============================================================
Linguistisch Miniatuurtje XL: 'Weer zo'n makkelijke kritiek'
============================================================

Als je erop let, kom je er elke week wel een paar tegen: mensen die
zich ergeren aan wat ze noemen "modieus taalgebruik". Het weeklagen
over de teloorgang van het Nederlands neemt hand over hand toe.
Er is bijna geen verschijnsel zo modieus als dit soort verzuchtingen.
Niemand denkt er fatsoenlijk over na, iedereen huilt maar een beetje
mee met de wolven in het bos en werpt zich op als beschermer van het
verloederende taaleigen. Blinde kritiek is gemakkelijker en sust het
geweten beter dan een genuanceerd oordeel.

De specifieke voorbeelden zijn inwisselbaar, de argumentatie is altijd
dezelfde. Of het nou gaat om "zoiets van", "hun hebben", "best wel",
anglicismen in het algemeen, of wat dan ook, de structuur van een
aanklacht tegen de verwording van de taal is van een ontwapenende
eenvoud. Het begint altijd met de "verrassende observatie": mensen,
valt u ook op dat je de laatste tijd steeds vaker hoort...? En dan
volgen een paar voorbeelden van taalgebruik die de tenen van de
taalbewaker doen krommen ("Mijn tenen worden steeds krommer", zag ik
er laatst eentje schrijven). Valt het dan niemand op dat ordinaire
roddel ook altijd zo begint?

Maar goed, de laakbare taalvorm signaleerd zijnde, volgt de vraag om
bevestiging. Iets als: "Het is toch verschrikkelijk! Onze mooie taal
gaat te gronde aan de gemakzucht." Als je geluk hebt wordt zo'n
uitroep nog nader versterkt met: "En de taalkundigen zien lijdzaam
toe". Ik geef toe, dat zie je niet elke week, maar zoiets maakt m'n
hele dag goed.

Dan volgt de "argumentatie". Deze bestaat uit het in willekeurige
volgorde brandmerken van het gewraakte voorbeeld als "vaag",
"gemakkelijk", "overbodig" en "vervangbaar door betere alternatieven".
Doorgaans worden deze qualificaties niet nader toegelicht. Als je
ongefundeerde kritiek maar met voldoende aplomb poneert, ontmoet je
in het algemeen weinig tegenstanders. Het mooie is, dat de innerlijke
tegenstrijdigheid van al die eigenschappen in het geheel niet als
hinderlijk wordt ervaren. Wie even nadenkt, beseft dat "vaag" juist
niet "gemakkelijk" is. Immers, "vaag" houdt in dat de betekenis niet
duidelijk omschreven kan worden. Wat is er nu moeilijker dan een
niet te omschrijven betekenis?

Nog mooier is de combinatie van "overbodig" met "vervangbaar door
betere alternatieven". Dat dit niet samen kan gaan, valt blijkbaar
niemand op. Maar als een bepaalde taalvorm overbodig is EN vervangbaar
door betere alternatieven, dan zijn al die alternatieven toch ook
overbodig? Wat maakt ze dan beter?

Enfin, de pejoratieven buitelen over elkaar heen om ten slotte te
leiden tot de conclusie die de lezer dient te onderschrijven: laten
we toch met z'n allen opletten en dit soort taalgebruik aan de kaak
blijven stellen. Dan komt het misschien toch nog goed.

U denkt misschien dat ik dit allemaal maar verzin. In dat geval moet
u de komende maand maar eens de brievenrubrieken of de taalcolumns in
de gaten houden. In de tussentijd geef ik u alvast een voorbeeld. Zie
de column van Jacques de Jong in de mediarubriek van de Volkskrant
op het internet (15 juli 1997). Getiteld "Zo'n". Prachtige strakke
structuur, als boven uiteengezet. De columnist heeft naar alle
waarschijnlijkheid maar zo'n 200 woorden tot z'n beschikking dus dan
is zo'n stukje al snel drooggekookt tot z'n essentie.

Het betoog begint met voorbeelden van het verwerpelijke gebruik van
het woordje "zo'n" in de media: "de temperatuur stijgt tot zo'n 25
graden". Specifieke personen worden zelfs met naam en toenaam genoemd:
weervrouw Monique Somers, wat dacht u daarvan? Schelden op de media in
het algemeen en Monique Somers in het bijzonder, doorgewinterde
cabaretiers zullen beamen dat het niet veel gemakkelijker kan.

Wat is er mis met dat "zo'n"? Nou ja, het wordt te pas en te onpas
gebruikt, het is makkelijk, het is vervangbaar door "ongeveer, rond
bijna, omtrent, omstreeks, tegen, om en nabij, circa", EN (let op)
het is overbodig. Mooi beeld: het "woekert als haagwinde door de tuin
van de Nederlandse taal [en verstikt] die andere, prima woorden". Dit
is geen roddel meer, dit lijkt wel racisme. Dit soort opruiende taal
woekert als haagwinde door de Nederlandse opiniebladen en verstikt
overal het genuanceerde oordeel.

De eerlijkheid gebiedt me te vermelden dat de genoemde columnist aan
deze propaganda nog een nadere uitleg toevoegt. "Zo'n" betekent, zo
stelt hij, hetzelfde als "zo een" of "zulk een", namelijk "iets wat
ergens anders op lijkt". En aangezien je niet kunt zeggen "De
temperatuur stijgt tot zulk een 25 graden" is "zo'n" in deze
constructie ook fout.

Ik zal niet ontkennen dat dit een redenering is. En ik wil ook in
aanmerking nemen dat je in 200 woorden weinig kunt zeggen.. Maar de
argumentatie houdt geen steek. De stelling dat "zo'n" in elk voorkomen
vervangbaar is door "zulk een", lijkt me alleen houdbaar door iedere
constructie waarin dat niet zo is te brandmerken als ongrammaticaal.
Een paar voorbeelden: een paar jaar geleden had je zo'n reclame waarin
de constructie voorkwam: "Is dat zo'n ... foliepak?" Probeer daar eens
"zulk een" van te maken. En "zulk een reclame" in de vorige zin, kan
dat? Feit is, dat "zulk een" in vrijwel alle gevallen archaisch klinkt.
Vervangbaarheid van "zo'n" door "zulk een" wordt daardoor zo geforceerd
dat er geen fatsoenlijke argumentatie op te bouwen is.

Kern van de argumentatie rond deze vervangbaarheid is de gedachte dat
"zo" en "zulk" synoniem zijn. Maar het is al bij eerste oogopslag
duidelijk dat deze stelling onjuist is. "Zo" kan in veel meer
constructies gebruikt worden dan "zulk". Zo is "zo" vooraan deze zin
niet vervangbaar door "zulk". Alleen als "zo" als graadpartikel bij
een bijvoeglijk naamwoord (of zelfstandig naamwoord) gebruikt wordt,
kan het in sommige gevallen vervangen worden door "zulk".

De observatie dat "zo'n" de precisie van het telwoord afzwakt, is
ongetwijfeld juist. Het Nederlands zit vol met dit soort modale
afzwakkers. "Maar", "wel", "toch", "'ns", "nou", de lijst is te lang
om op te sommen. Over elk van deze woordjes kan een proefschrift worden
geschreven (in sommige gevallen is dat al gebeurd), en dan weten we
nog niet precies wat er aan de hand is.

Maar wat is nu de status van "zo'n" in "zo'n 25 graden"? Het hoort
syntactisch bij het telwoord, zoveel is duidelijk. Het telwoord is
"zo'n 25". Naast "zo'n 25" zou ook "'n 25" mogelijk zijn geweest: "De
temperatuur loopt op tot 'n 25 graden". In feite levert dat "'n" al
het grootste gedeelte op van de "ongeveer-betekenis". Ik kan me niet
aan de indruk onttrekken dat het woordje "zo" hier vooral een
prosodische functie heeft. Dat is ook niet zo vreemd in een
spreektaalvorm.

Hoe kan een indefiniet lidwoord als "'n" een "ongeveer-betekenis"
oproepen? Dat moet te maken hebben met de existentiele functie van
dit lidwoord. Als je het hebt over "'n boek", dan introduceer je een
exemplaar uit de totale verzameling "boeken" in de huidige context.
Wanneer er nadruk valt op dat lidwoord: "'N Madame Curie, 'N Albert
Einstein", dan krijg je een betekenis als "exemplarisch",
"prototypisch", ofwel "iemand als". Toegepast op telwoorden wordt dat
"exemplarisch" opgevat als "een aantal als". Vandaar ook dat het
woordje "zo", als typisch woordje dat vergelijking aanduidt, er maar
beter voor de duidelijkheid bij kan staan.

Het komt me voor dat het probleem dat mensen hebben met een taalvorm
als "zo'n", vooral hierin bestaat, dat het een grammatisch middel is
om betekenis mee te creeren. De betekenis van een taalvorm met
"zo'n" zit 'm niet zozeer in de semantiek van het woordje "zo'n",
maar juist in de eigenschappen van de constructie. In feite is dit
echter de meest efficiente manier waarop een taal betekenis kan
versleutelen. Eigenlijk zouden we dit soort ontwikkelingen juist
moeten toejuichen: weg met al die statische betekenisklompen als
"ongeveer", "omstreeks", "circa"! Leve de syntaxis!

Peter-Arno Coppen


(8)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Mon, 13 Oct 97 11:28:50 MET
# From: Nederlandse Taalunie <secr@ntu.nl> & E. ten Pas <pastene@let.vu.nl>
# Subject: Med: 9710.21: Oprichting Vereniging voor Nederlandstalige
#                        Terminologie NL-TERM op 7 nov. te Antwerpen

=================================================================
Oprichtingsvergadering op 7 november a.s. te Antwerpen
NIEUWE VERENIGING NL-TERM WIL KRACHTEN BUNDELEN ROND TERMINOLOGIE
=================================================================

Op 7 november aanstaande vindt de oprichtingsvergadering plaats van de
Vereniging voor Nederlandstalige Terminologie NL-TERM. Deze
Vlaams-Nederlandse vereniging staat open voor al degenen die zich
interesseren voor het vakgebied terminologie of die in hun
beroepsuitoefening met terminologie of terminologische problemen worden
geconfronteerd. De vereniging staat open voor individuen maar ook voor
organisaties. De oprichtingsvergadering heeft plaats aan de Katholieke
Vlaamse Hogeschool, St.-Andriesstraat 2 te 2000 Antwerpen. De
vereniging wil alle mensen samenbrengen die met Nederlandstalige
terminologie bezig zijn, hen informeren en begeleiden, het Nederlandse
taalgebied vertegenwoordigen in internationale netwerken en
gesprekspartner zijn voor de overheid.

De nieuwe vereniging wil haar leden gerichte informatie bieden over of
initiatieven nemen op het gebied van cursussen en opleidingen
terminologie, terminologische verzamelingen en lijsten, terminologische
en terminografische methodes, hulpmiddelen zoals termenbanken en
vertaalgeheugens. Tevens wil zij een gesprekspartner zijn van
overheidsinstanties met het oog op een doelmatig terminologiebeleid
voor het Nederlands dat in voldoende mate wordt gevoed door de
behoeften vanuit de praktijk. Ten slotte wil zij het Nederlandse
taalgebied vertegenwoordigen in internationale en met name Europese
terminologische netwerken.

Terminologie is onontbeerlijk voor een efficiente communicatie.
Nagenoeg alle vakgebieden hebben hun eigen, specifieke terminologie.
Het betreft 'termen' die niet, zoals onze gewone woorden, alleen maar
vage of vaak zelfs meerdere betekenissen hebben, maar die een precieze,
eenduidige betekenis bezitten die expliciet is vastgelegd. Dergelijke
termen komen in principe binnen een vakgebied tot stand omdat de
vakdeskundigen er behoefte aan hebben.

Toch zijn daarmee niet alle communicatieve problemen opgelost. Soms
bestaan binnen een vakgebied verschillende terminologieen naast elkaar,
waarbij ogenschijnlijk gelijke termen verwijzen naar verschillende
begripsinhouden of voor identieke begrippen verschillende termen worden
gebezigd. En natuurlijk zijn er in taalgebieden die verschillende
landen omvatten, zoals het Nederlandse, terminologische verschillen
tussen de landen die het taalgebied vormen. Wat in Nederland
bijvoorbeeld _wetsvoorstel_ heet - een wet in spe die van de regering
uitgaat -, is in Belgie een _wetsontwerp_. Als een wet in spe van het
parlement uitgaat dan spreekt men in Nederland van een _initiatiefwet_,
in Belgie van een _wetsvoorstel_. De term 'wetsvoorstel' dekt dus in
Nederland en Belgie twee tegenstrijdige begrippen! Overigens is
terminologie niet alleen van belang voor een doeltreffende communicatie
onder vakgenoten; ook niet-vakspecialisten worden met terminologie
geconfronteerd. Dat geldt vooral technische vertalers, die teksten uit
allerlei technische en wetenschappelijk disciplines vertalen en daarbij
voortdurend in terminologische kuilen dreigen te vallen.

De nieuwe vereniging NL-TERM wil zich met al die aspecten gaan
bezighouden en staat open voor alle mensen en organisaties (bedrijven,
vertaalafdelingen e.d.) die rechtstreeks of onrechtstreeks met
terminologie worden geconfronteerd: vakspecialisten, vertalers,
vertalersopleidingen, terminologen e.d. De behoefte aan een vereniging
zoals NL-TERM wordt al geruime tijd door velen gevoeld. Zo werd nog
voor oprichting gepleit tijdens een studiedag over de toekomst van
vertalers en terminologie, die in het voorjaar in Utrecht werd
gehouden. Gelijksoortige verenigingen bestaan overigens reeds in
nagenoeg alle ons omringende taalgebieden.

Wie meer wil weten over de doelstellingen van de nieuwe
terminologievereniging, lid wil worden of een uitnodiging wil ontvangen
voor de oprichtingsvergadering, kan daartoe contact opnemen op het
onderstaande adres:

Helmi Sonneveld,
Topterm vof,
Postbus 7971
1008 AD Amsterdam.
Tel: +31 (0)20 685 11 94.
Fax: +31 (0)20 685 15 91.
E-mail: topterm@euronet.nl


(9)-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Mon, 20 Oct 1997 10:11:59 +0100
# From: D.L. Claes <claes@let.rug.nl>
# Subject: Sym: 9710.22: Symposium Boek en biliotheek in de middeleeuwen,
#                        11-13 december, Laag-Zuthem/Zwolle

   *-------------------------------------------------------------------*
   |                                                                   |
   |               BOEK EN BIBLIOTHEEK IN DE MIDDELEEUWEN              |
   |                                                                   |
   |   Zestiende symposium van de Onderzoekschool voor Medievistiek,   |
   |                           te houden van                           |
   |  donderdag 11 december 1997 tot zaterdagmiddag 13 december 1997,  |
   |    in konferentiecentrum Den Alerdinck te Laag-Zuthem/Zwolle.     |
   |      Coordinator: Prof. dr. Jos M.M. Hermans (RU Groningen)       |
   |                                                                   |
   *-------------------------------------------------------------------*

1. Onderwerp
------------
Het symposium wil aandacht schenken aan de bredere, voornamelijk
materiele context waarin geschreven (middeleeuwse) bronnen gesitueerd
zijn. Van belang hiervoor zijn niet alleen de vorm van de tekst en de
tekstdrager, maar ook collectie waarin de tekst is opgenomen. Naast
primair boek-historische vraagstelling, zal in het symposium dan ook
worden geprobeerd het belang van boek en bibliotheek als bron
duidelijk te maken. Daarnaast zal op methodologische aspecten worden
ingegaan.
Aansluitend zal in het Gemeentelijk Archief in Zwolle een
praktijksessie worden gehouden.

2. Doelgroep
------------
Hoewel het symposium in eerste instantie bedoeld is voor promovendi
verbonden aan de Onderzoekschool Medievistiek,  kunnen ook externe
onderzoekers, voor zover plaats beschikbaar, tegen betaling van de
kostprijs er aan deelnemen. De kostprijs zal ongeveer 350 gulden
bedragen.

3. Studiemateriaal
------------------
Er wordt een reader samengesteld die na aanmelding aan alle
deelnemers zal worden toegestuurd.

4. Praktisch
------------
-  Inschrijving graag voor 1 november 1997 bij de administratief
   medewerker drs. Dirk L. Claes, Oude Boteringestraat 23, 9712 GC
   Groningen, tel. 050 363 51 63, fax. 050 363 72 63, e-mail:
   d.l.claes@let.rug.nl
-  Gelieve bij uw inschrijving een korte beschrijving van uw onderzoek
   te voegen (max. 4 bladzijden A4).
-  Na inschrijving ontvangt u meer informatie over bereikbaarheid van
   het konferentiecentrum en de reader.


(10)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

# Date: Tue, 7 Oct 1997 15:10:22 -0400
# From: Marja Smolenaars <msmolenaars@compuserve.com>
# Subject: Rub: 9710.23: Boekenrubriek, no. 5: Boekbespreking
#                        Arctic Routes van M. Spies

================================================================
Boekenrubriek, no. 5. Boekbespreking: Arctic Routes van M. Spies
================================================================

       M. Spies. Arctic Routes to Fabled Lands: Olivier Brunel and
       the Passage to China and Cathay in the Sixteenth Century.
       Amsterdam: AUP, 1997. 168 blz., ill., ISBN 90 5356 263 x.
       fl. 59,90.

Al in het begin van de zestiende eeuw probeerden velen de reis naar
India en China (of eigenlijk naar het mysterieuze, maar zeer rijke
Cathay) te bekorten door te zoeken naar noordelijke doorvaarten. De
dominantie van Spanje en Portugal over de zuidelijke routes had hier
ook zeker mee te maken, maar ook het avontuurlijke aspect trok velen
aan om nog maar niet te spreken van de gigantische winsten die
kooplieden dachten te kunnen gaan maken als er een kortere route naar
deze nieuwe handelslanden gevonden zou worden.

Zo kreeg John Cabot - een Genuees die eigenlijk Giovanni Caboto heette
- al in 1496 toestemming van de Engelse koning Hendrik VII om naar een
noordwestelijke doorvaart te zoeken en het vooruitzicht op een
monopolie op de eventuele handelsroute die hij zou ontdekken. Helaas
kwam Cabot nog niet veel verder dan Newfoundland, maar hij dacht zelf
Azie bereikt te hebben. Zijn beschrijving van het goede klimaat en de
rijke visvangsten voor de kust zouden nog vele anderen naar deze
landstreken lokken en hebben zeker bijgedragen aan de rijkdom van
Engeland in de 16e eeuw. Alhoewel Cabot dus niet de felbegeerde route
naar Azie had gevonden, stond er toch weer een nieuw stukje land op de
- gebrekkige - kaarten ingetekend. Cabots zoon, Sebastian, zou in 1544
een wereldkaart produceren (nu in de Biblioth`eque Nationale, Paris).

Maar niet alleen in Engeland trok het avontuur, ook in de Nederlanden
waren kooplieden en zeelui zeer geinteresseerd in een alternatieve
route. Sinds de oudheid stonden de noordelijke zeeen bekend als
gevaarlijk en waren de noordelijke (ei)landen bevolkt met
wonderbaarlijke wezens. De wereldkaart van Ptolemeus (2e eeuw) en zijn
"Mare congelatum" gaven de indruk dat een zeeroute naar de Oost net
langs de noordelijke kusten mogelijk moest zijn. De oudste Nederlandse
zeekaart van 1543 liep echter nog niet verder dan tot iets voorbij
Bergen in Noorwegen.

Olivier Brunel werd uitgezonden om vanaf Kola (op de noordkust van
Lapland) naar Kholmogory (aan de mond van de Dvina) te varen om daar
Russisch te leren. Maar waarom nu toch om de Noord heen? De
gebruikelijke route naar Rusland liep door de Sont en via de
Hanzesteden naar Novgorod waar de Nederlanders een handelspost hadden.
Dit monopolie van de Hanze ging velen echter de keel uithangen en
Engelse en Nederlandse kooplieden zochten naar alternatieve routes. Ook
de Russische Tsaar, Ivan IV, ging meer aandacht schenken aan het
Westen. Zo hadden de Engelsen in 1553 al drie schepen uitgezonden om om
de Noordkaap heen te varen en rechtstreeks te gaan handelen met Moskou.
Een van de schepen bereikte inderdaad de monding van de Dvina (Richard
Chancellor). Wilden de Nederlanders hun concurrentiepositie ten
opzichte van Engeland niet verliezen dan moesten ze haast maken en ook
een handelspost aan de Dvina zien te stichten. Helaas hadden de
Engelsen al zo'n voorsprong dat ze de Tsaar ertoe konden bewegen om hen
in 1567 een monopolie te verlenen op de handel in de Witte Zee. Brunel
werd beschuldigd van spionage en een aantal jaren in de gevangenis
gezet. Het Engelse monopolie was echter geen lang leven beschoren,
aangezien Elizabeth I van Engeland weigerde met de Tsaar te trouwen.
Later zette Brunel samen met Jan van de Walle een nieuwe
handelsmaatschappij op voor de handel met Rusland via Kola. In Nieuw
Kholmogory (oftewel Archangel) ontstond een grote Nederlandse
handelsnederzetting met van de Walle als agent voor Gillis Hooftman,
een Antwerps zakenman.

De Lutherse Hooftman was een van de rijkste kooplieden van Antwerpen en
had een enorme kennis van de zeeroutes. Hij verzamelde zeekaarten en
instrumenten en gaf Abraham Ortelius opdracht om kaarten van klein
formaat te verzamelen en deze uit te geven als boek. In 1570
publiceerde Ortelius zijn "Theatrum Orbis Terrarum". Natuurlijk had
Ortelius contact met de andere grote kaartenmaker van die tijd, Gerard
Mercator, die worstelde met het projectieprobleem. Mercator op zijn
beurt had weer contact met John Dee, de Engelse geograaf (en nog een
heleboel andere dingen) die samen met Sebastian Cabot de adviseur was
van de English Company. Ongeacht de politieke situatie tussen de
Nederlanden en Engeland, wisselden de geleerden gegevens over recente
zeereizen uit. Zo - maar ook via zijn eigen vertegenwoordiger in
Londen, Johan Radermacher - kwamen die gegevens weer terecht bij Gillis
Hooftman. John Dee was niet zozeer geinteresseerd in de noordelijke
route vanwege de handelsvoordelen, als wel vanwege het bredere probleem
van de oorsprong van de wereld en het vinden van de Waarheid. In
Antwerpen ontstond een kring van geleerden rondom de drukker/uitgever
Christoffel Plantijn die van Plantijns drukkerij een centrum van
geleerd Europa maakten. De historische geografie waar deze geleerden
(o.a. Guillaume Postel, Benito Arias Montano en Joannes Goropius
Becanus) zich mee bezig hielden was voornamelijk op joodse en
christelijke traditie gebaseerd. Deze heren probeerden de oude teksten
en kaarten te relateren aan de nieuwe gegevens van de ontdekkings- en
handelsreizen. Op hun beurt, probeerden de handelaren (en dus de
zeelui) hun voordeel te doen met deze wetenschappelijke ideeen en
publicaties. Zeekaarten werden na iedere reis aangepast en uitgebreid
met nieuw ontdekte eilanden of stukjes kustlijn.

Maar het uiteindelijke doel was en bleef toch een route naar het
fabelachtige Cathay, maar hoe ze ook zochten, een noordelijke route zat
er niet in. Vele eenvoudige zeelui lieten het leven op deze gevaarlijke
tochten naar het onbekende en slechts een enkeling verkreeg
onsterfelijke roem zoals Willem Barentz met zijn overwintering op Nova
Zembla. Voor het merendeel zullen het echter toch koude en barre
tochten zijn geweest met aan het eind een ijzige dood. De uitgevers en
boekhandelaren voeren wel bij al deze tochten, want zij publiceerden
vele reisverhalen, zoals o.a. het beroemde verhaal van Gerrit de Veer,
een van de overlevenden van de barre winter op Nova Zembla (Gerrit de
Veer, "Waerachtighe Beschryvinghe Van de drie seylagien, ter werelt
noyt soo vreemt ghehoort", Amsterdam, Cornelis Claesz, 1598).

Marijke Spies beschrijft deze strijd om de zeeweg naar het Noorden en
de wel of niet bestaande fabelachtige landen in de koude zeeen in dit
prettig leesbare boek vol met feiten en feitjes, maar ook met verzonnen
stukjes dialoog tussen de hoofdrolspelers in dit ijzige vervolgverhaal.
Maar waarom heeft ze dit boek nu geschreven en waarom op deze manier?
Helaas bevat het boek geen voorwoord of introductie, zodat we niet
weten wat de motivatie achter het schrijven van dit boek geweest is.
Misschien gewoon pure belangstelling? Jammer dat we dat nu niet te
weten komen, want dat zou wellicht verklaren waarom werkelijkheid - in
de vorm van grote hoeveelheden feiten - vermengd is met fantasie. Het
blijft zo wat onduidelijk voor wie dit boek bedoeld is en wat we als
wetenschappelijke "waarheid" kunnen beschouwen en wat niet.

Marja Smolenaars


(11)=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=-=

*-------------------------------------------------------------------------*
|                                                                         |
| Informatie over Neder-L:                                                |
| ========================                                                |
| Algemene informatie opvragen over Neder-L: stuur mail naar              |
|   listserv@nic.surfnet.nl met daarin de boodschap: GET NEDER-L INFO     |
| Abonnement nemen op Neder-L: stuur mail naar listserv@nic.surfnet.nl    |
|   met als boodschap: SUB NEDER-L uw-voornaam/voorletters uw-achternaam  |
| Neder-L op het web/WWW: Neder-L-nummers zijn vanaf januari 1997 in      |
|   web-formaat te lezen via: http://baserv.uci.kun.nl/~salemans/         |
|   Nadere informatie over Neder-L in web-formaat: zie artikel 9706.01    |
| Oude Neder-L-bulletins opvragen: stuur mail naar listserv@nic.surfnet.nl|
|   met daarin een boodschap als: GET NEDER-L LOG9206                     |
|   (resultaat: logboek met Neder-L-artikelen van juni '92 wordt gestuurd)|
| Gopher-toegang tot Neder-L: alle oude en nieuwe Neder-L-bulletins zijn  |
|   via Gopher in te zien op gopher.nic.surfnet.nl, in de directory       |
|   SURFnet informatie/LISTSERV archieven (nic.surfnet.nl)/NEDER-L        |
| Algemene URL, voor direct contact vanuit Internet/Gopher/WWW:           |
|   http://baserv.uci.kun.nl/~salemans/                                   |
|   of:                                                                   |
|   gopher://hearn.nic.surfnet.nl:70/11/1.%20LISTSERVs%20public           |
|   %20archives%20on%20hearn.nic.surfnet.nl/Neder-L                       |
|   (Geen spatie tussen "20public" en "%20archives" plaatsen.)            |
| Neder-L wordt ook verspreid via de Internet-newsgroup bit.lang.neder-l  |
| Bijdrage voor Neder-L opsturen: stuur mail naar neder-l@nic.surfnet.nl  |
| Contact met redactie: stuur mail naar Salemans@baserv.uci.kun.nl, naar  |
|   Willem.Kuiper@let.uva.nl, naar Piet.Verkruijsse@let.uva.nl (voor de   |
|   evenementenagenda), naar Oostendorp@rullet.leidenuniv.nl (voor        |
|   neerlandistiek op het Web), of naar P.A.Coppen@let.kun.nl             |
*-------------------------------------------------------------------------*

*-Einde-------------------- Neder-L, no. 9710.b --------------------------*