🚀 go-pugleaf

----------------------------Original message----------------------------
:Kaixo xarezaleok,

Kaixo, Mikel
nola zabiltz konpiladore irakasketa hortan?

:Gorka izenari buruzko mezu batzu irakurri dira gure zerrendan.
:Ez nekien Gorka errusieratik zetorrenik, baina banekien Koldobika
:Ludovicus izenetik atera zutela. Hona hemen nire zalantza: zein
:dira jatorrizko euskal izenak eta zein 'asmatutakoak' (i.e., post-Arana,
:'ikastola' eta 'izparringi' eta holako monstruoen antzekoak)?
:
:A, eta emakume izenak? "-ne" bukaera dutenak, jatorrizkoak al dira
:(adib., Aintzane, Jaione, etab.).

Ez. Den-denak Arana-Goiri'k asmatutakoak.

:Hona hemen adibide batzu nire puntua argitzeko:
:
:   Gaztelaniazkoa    'Herrikoia'         'Asmatutakoa' (post-1890?)
:
:   Pedro             Peio, Peru(?)       Kepa (Cefas?)
:   Luis              Luis, Luix          Koldobika (Ludovicus)
:   Maria             Mari (eta antz.)    Miren

Zuzen zaude. Kepa 'Caifas'tik atera zuen; Miren, berriz,
"Miriam"tik. Zehazkiago esango nuke Koldobika "Clodovico"-
"Clodoveo"tik.

Aranaren asmakuntzak obe ulertzeko, bi arau kontuan behar
ditugu: garbizalekeria eta berak uste zuen euskaldunen
fonetika nazkatasuna. Horrela, euskaldunek ezin ahoskatu
zuten 'f' eta -a'z bukatzen zuten gizonezkoen izenak
berebiziko itsusi zitzaizkien.

Adibidea ikusi dezagun : Salbador izena. Aspaldidanik
horrelaxe esaten du herriak (gogora Xalbador bertsolaria).
Baina 'salbatu' ez da euskerazko hitz garbirik. Zer da
'salbatu', ba? Gaitz atera. Eta 'salbatua'? Gaitz gabea,
edo horrelako zerbait. Konponketa batzu ondoren,... tatxan!
hona hemen izen zuzena: Gaizka (?!) (Lagungarria: gaitz
gabe -> gaizkabe => gaizka(be)tu => gaizka-tzaile)

Beste bat: Frantzisko izena. Oso zabaldua dagoen izena,
hain zuzen. Ta gainera, kuttun-laburpen askorekin: Praixku,
Patziku, Patxi ta abar. Badakigu 'f' ezinezkoa dela (beno,
laburpenak ikusita, txorakeri uts ez du ematen), beraz
Prantzisko. Baina, pr- bikote ori ez dirudi naiko euskalduna;
beraz, Pantzisko. Halaere, gizonezko izenek ez dute inoiz
-a'z bukatzen; beraz, Pantziska. Baina, horrelaxe esaten
omen dio herriak Francisca izena duen emakumezkoari; beraz,
Pantzeska. Izugarria.

Azkenekoa: Gorka. Txit erreza, aizue. 'Jorge'tik abia
gaitezen: horra doinu nazkagarria, erderazko 'j' hori!
Horregatik: j->g. Gorge. Baina, gizonezkoentzat: Gorga.
Beharbada 'orga' (gurdi)ren antzeratsuegi; ta gainera,
gogora eufoni-legea: gato -> katu. Hortaz, Gorka.

:Gai honi buruzko iritziak entzun (barka, irakurri) nahi nituzke.

Hala ta guztiz ere, ez dut uste lotsagarri denik. Izen
guztiak inoizko-inongo asmakuntza dira. Norbaitek asmatu,
herriak onartu. Gogozko ez zaigunak gizalditik gizaldira
ahaztu egiten ditugu. Gaur egun Hipolito edo Eufrasia'z
beren aurtxoa bataiatzera egiten duten aitamek par bapoak
eragingo diete familiko eta auzokoei. Garikoitz edo Tamara,
berriz, oso politak (eta modeeernoak) direla esango dute
gehienek.

: Agur

Ea, ba, Mikel: euskeraz konpiladore garbi-garbi nola esan? ;-)

Agur beroa,

F.J.Herrera-Lotero
vax242@tid.es