🚀 go-pugleaf

Reinier Post schreef op Sun, 15 Feb 2004 17:33:47 +0000 (UTC) in de
nieuwsgroep nl.taal 

>Michel Martens  schrijft:
>
>[over Gezelle:]
>
>>Het Frans was dan wel een vijand van het gewone volk maar in d��
>>omstandigheden waarin de streektaal niet dienstig kon zijn voor de
>>Vlaming, diende deze niet het Nederlandse Nederlands of het meer
>>Algemene Vlaams te gebruiken dat in die tijd bestond maar wel het
>>Frans! Gezelle windt er geen doekjes om: Vlaams rond den heerd en bij
>>de paster, Frans op de scholen met uitzondering van de lagere school,
>>Frans op de universiteiten, in de politiek, de wetenschap, kortom in
>>alle gevallen waarin de taal een meer formele functie krijgt dan
>>communicatie tussen dorps- en streekgenoten. Met deze stellingname
>>kwam hij in frontale aanvaring met de Vlaamse Beweging die nu juist
>>w�l de ontwikkeling van een algemene taal voorstond.  Er bestaat een
>>in het Frans geschreven artikel van Gezelle dat gepubliceerd werd in
>>een Leuvens tijdschrift. De tekst is even revelerend als
>>verbijsterend. Ik citeer een stuk van de originele tekst:
>>
>>"L'Habitant des Flandres parle le flamand de ses P�res l� o� il lui
>>"convient de le parler, mais, quand son idiome natif ne lui suffit
>>"plus, dans ses rapports avec la soci�t�, il ne s'adresse nullement �
>>"un flamand de commande, � un n�erlandais de haut parage, comme ses
>>"fr�res de Hollande; non, il parle tout simplement le fran�ais.
>
>Ik zie hier geen aanbeveling staan, maar een vaststelling.

Dat is juist. Het is een overweging die ik voor mezelf ook gemaakt heb
toen ik dit artikel schreef en daana herlas. Maar ik heb Gezelles
teksten uit een boek gehaald en gelezen in een bepaalde context die er
geen twijfel over laat bestaan dat het hier wel degelijk om een
aanbeveling gaat, een wens zelfs en niet slechts een vaststelling. De
hele context weergeven zou betekenen een heel hoofdstuk weergeven en
dat kon ik niet doen.

>
>>"Autrefois, et dans le m�me cas, il aurait parl� le latin, l'italien,
>>"l'espagnol. Cette existence, en Flandre  de deux idiomes aussi
>>"disparates que le fran�ais et le flamand, loin d'�tre nuisible � la
>>"conservation de celui-ci, lui est, au contraire favorable.
>
>Dat lijkt me juist.

Niet helemaal. 'Autrefois' zou die Vlaming zijn taal hebben kunnen
spreken van Duinkerken tot L�beck. Waarmee ik natuurlijk niet bedoel
dat in dit gebied overal dezelfde streektaal gesproken werd maar het
is bekend dat Vlaamse handelslieden in hun betrekkingen met de rest
van de Lage Landen en ook met een groot gebied van wat nu Duitsland
is, hun eigen taal konden spreken. Zij werden zonder al teveel moeite
begrepen en zij begrepen hun tegenspelers.
Het Latijn was wel de taal van de wetenschap, niet van de handel.
Italiaans en Spaans werden gesproken met de handelsrelaties rond de
Middellandse Zee. Het waren vreemde talen zoals ook nu nog het geval
is. Frans was natuurlijk ook courant in gebruik met Frankrijk als
buurland. Maar Frans was toen voor velen net zo'n vreemde taal als
Spaans en Italiaans. In de negentiende eeuw niet meer, dan was het de
omgangs- en prestigetaal geworden van de elite. Het Nederlands had
zich in Nederland ontwikkeld tot een standaardtaal, net als het Duits,
het Frans, Castilliaans. Alleen in Vlaanderen bleef men voortsukkelen
met die Vlaamse en Brabantse streektalen.

>
>>Spreek dus desnoods opnieuw Latijn of Spaans maar asjeblief behoed ons
>>voor een algemene Nederlandse taal zegt Gezelle:
>>
>>"En Flandre une langue officielle flamande, une langue � l'instar du
>>"n�erlandais, qu'il est convenu d'appeler 'het fatsoenlijk
>>"Hollandsch', ne se parle pas et ne s'y parlera jamais.  Cette
>>"situation
>
>Weer geen aanbeveling, maar een voorspelling.
>Ook Karl Marx deed geen aanbevelingen maar alleen voorspellingen,
>dat weet ik wel.  Toch denk ik dat het verstandig is om op
>de feitelijke tekst te reageren, niet op veronderstelde bijbedoelingen
>van de auteur; wat dat betreft had de taalstrijd misschien wel wat
>Usenet-training kunnen gebruiken.

Zie hierboven. Ook dit fragment is tot op zekere hoogte uit zijn
context gerukt maar usenet heeft zijn beperkingen.

>
>>            peut �tre diff�remment appr�ci�e d'apr�s le point de vue o�
>>"l'on se place, mais les Flaminguistes(*) sont loin de le d�plorer; au
>>"contraire, ils y trouvent un sujet d'�tudes int�ressantes.
>>
>><Vertaling:>
>>Een inwoner van Vlaanderen spreekt het Vlaams van zijn Vaderen daar
>>waar het past maar wanneer zijn moedertaal niet meer volstaat in zijn
>>betrekkingen met hogere kringen, dan zal hij geenszins een kunstmatig
>>Vlaams of een hoogdravend Nederlands spreken zoals zijn broeders in
>>Holland; nee, hij spreekt gewoon Frans. Vroeger en in hetzelfde geval,
>>zou hij Latijn, Spaans of Italiaans gesproken hebben. Het gebruik in
>>Vlaanderen van twee zo verschillende talen betekent geen hinderpaal
>>voor het behoud van het Vlaams maar is er integendeel bevorderlijk
>>voor.
>>
>>In Vlaanderen bestaat geen  offici�le Vlaamse taal. Er wordt geen taal
>>gesproken die we kunnen vergelijken met wat we beschaafd Nederlands
>>noemen en die zal er ook nooit gesproken worden.
>
>Er staat niet "beschaafd" maar "fatsoenlijk" - zie Multatuli's
>Hallemannetjes "die zo bijzonder fatsoenlijk waren".

Er staat inderdaad 'fatsoenlijk'. Zelfs 'fatsoenlijk Hollandsch', niet
'Nederlands'. Maar ik denk niet dat Gezelle dat onderscheid heeft
willen bedoelen.


>
>Nogmaals, ik zie hier een voorspelling staan  - die niet
>uitgekomen is  - en een waardeoordeel over dat Hollands.

Een hoopvolle voorspelling dan?

>
>>                                                 Deze zienswijze kan
>>verschillend geapprecieerd worden, afhankelijk van het standpunt dat
>>men inneemt maar de Flaminguisten (*) vinden die situatie helemaal
>>niet erg. Integendeel, zij zien er een interessant studieonderwerp in.
>><\vertaling>
>>
>>(*) Met Flaminguisten bedoelde Gezelle taalgeleerden die zich
>>toelegden op de studie van het oude en nieuwe Vlaams.
>
>Hij neemt dus het streven naar een algemeen-Vlaamse omgangstaal niet
>serieus, en beschouwt het ook als onwenselijk, omdat het bestaande
>Vlaams daarmee zou worden aangetast.

Precies. Om dezelfde reden was het Frans een te mijden taal voor de
gewone Vlaamse man met de zuivere katholieke ziel. 'Dat verderfelijk
Fransch gewauwel':

"Gij zegt dat 't vlaamsch te niet zal gaan:
"	't en zal!
"dat 't waalsch gezwets zal boven slaan:
"	't en zal!		

>
>>Een ontnuchterend standpunt van de man die schreef 'De Vlaamsche tale
>>is wonder zoet voor die heur geen geweld en doet'. Nu weten we wat hij
>>met dat 'geweld aandoen' bedoelde.
>
>Ja,  het verrast me wel.  Maar ik vind dit een uiterst redelijk
>standpunt.  Het komt inderdaad bijzonder dicht bij dat van Rogier,
>maar zonder op daverende onzin uit te lopen.

Redelijk? In welke zin dan? Misschien vanuit zijn religieus standpunt;
zijn poging om Vlaanderen Vlaams (lees: ultramontaans katholiek) te
houden). Gezelles standpunt verschilde fundamenteel met dat van Rogier
omdat laatstgenoemde alle Germaanse elementen, dus ook de Vlaamse
volkstaal, wilde uitroeien. 'Vernietigen' zegt hij zelf. Dat wilde
Gezelle nu net niet.

>
>>Gezelles particularisme werd dus eerst en vooral ingegeven door zijn
>>ultra-montaans katholicisme dat hij voor het volk, zijn volk,
>>belangrijker achtte dan wat ook. Daarom moest dat volk zijn Vlaamse
>>streektaal spreken maar ook niet m��r.
>
>Dat staat hier helemaal niet!  Om dat aan te tonen zul je met
>andere citaten aan moeten komen.  Gezelle zegt juist: dat volk
>spreekt Frans als het met de rest van de wereld wil praten.

Ik lever een algemene commentaar op Gezelles West-Vlaams
particularisme en niet alleen op de teksten die ik citeerde. Die heb
ik slechts aangehaald als illustratie. Het is hier niet de plaats om
een hele verhandeling over dit verschijnsel te publiceren, gesteld dat
ik dat al zou kunnen. Mijn commentaar is dus niet letterlijk gebonden
aan de citaten. Verder denk ik niet dat ik iets anders gezegd heb dan
wat jij beweert dat Gezelle gezegd heeft (zie jouw tweede zin
hierboven). Ik haal teksten aan en lever commentaar met de bedoeling
om precies d�t aan te tonen. En wanneer ik zeg dat dat Vlaamse volk
zijn Vlaamse streektaal moest spreken 'maar ook niet m��r', dan
spreekt het vanzelf dat ik bedoel 'in zijn onderlinge contacten'. Ik
heb het trouwens ergens bijna letterlijk zo gezegd.

>
>>Diende een kleine �lite van dat
>>volk contact te nemen met 'hogere kringen' dan moest dit gebeuren in
>>om het even welke andere taal behalve het Algemeen Nederlands/Vlaams
>
>Gezelle beweert dat zo'n volwaardige omgangstaal domweg niet bestaat;

Die kan veel beweren. Zij bestond w�l, niet echt volwaardig, vol met
gallicismen, maar zij bestond. Er zijn genoeg teksten voorhanden om
dat aan te tonen. Het was in zekere zin ��k een elitaire taal. En
vergeet ook niet dat Gezelle hoofdzakelijk, zoniet uitsluitend sprak
voor zijn Vlaamse volk = West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen. Brabant
en Limburg waren erg ver van zijn bed.

>ik zie ook nu nog in deze nieuwsgroepen Vlamingen steen en been klagen
>over "verkavelingsvlaams", dus wat dat betreft is er niets veranderd.

Groot verschil. Verkavelingsvlaams zou je een taalevolutie kunnen
noemen net zoals het Poldernederlands. Over dit laatste wordt in
Nederland ook geklaagd in sommige kringen. Het betreft hier echter
eerder een uitspraakevolutie. Op zich tasten zij de beginselen van de
standaardttaal niet aan, noch in Nederland, noch in Vlaanderen.

>Gezelle beweert ook dat het algemeen-Hollands geen voorbeeld is om
>na te volgen, omdat het een kunsttaal is; me dunkt dat je andere
>citaten daarvoor genoeg ondersteuning hebben aangedragen.
>Wat Googlen levert op dat hij zeer enthousiast was over het werk
>van Multatuli, en ik ben heel benieuwd of diens werk hem op
>andere gedachten heeft gebracht.

Ik denk het niet.

Dat hij enthousiast was over het werk van Multatuli is in die zin te
begrijpen dat Multatuli's taalgebruik wezenlijk afweek van de deftige
conventies waaraan taal zich diende te houden in die tijd. Een
verfrissende wind dus en Gezelle zal dat ook wel gezien hebben. Heel
wat anders dan dat verderfelijke protestantse Hollands. Hij had ook
grote bewondering voor de Angelsaksiche literatuur.

>
>>en die 'andere taal' kon dan logischerwijze alleen maar het Frans
>>zijn. Het was dus niet zijn streven om de invloed van het Frans in
>>Vlaanderen te verminderen en op termijn uit te schakelen, wel
>>integendeel, het Frans zou in ditzelfde Vlaanderen de prestigetaal
>>moeten blijven en daarmee zou de verderfelijke invloed die een
>>algemeen Vlaams of erger nog, een eenheidstaal met het Noorden, op het
>>volk zou kunnen hebben, afgeremd en uitgeschakeld kunnen worden. Dit
>
>Maar dat is toch ook gewoon waar?  Als Frans de algemene omgangstaal
>van de Vlamingen was gebleven waren de dialecten zuiverder gebleven;

Dat is niet het punt. De Vlaamse Beweging ijverde niet voor het behoud
van zuivere dialecten maar voor het ontwikkelen van een algemene
Nederlandse standaardtaal voor het volk en ook in de plaats van het
Frans. Een taal die ook kon dienen in het hoger onderwijs, in de
politiek, de wetenschap. Net zoals in Nederland het geval was.

>ik denk alleen dat er tegelijk ook veel minder van over was gebleven.

En in Nederland dan? Werden in Nederland de dialecten aangetast door
de ontwikkeling van een standaardtaal vanaf de zeventiende eeuw? Nee
toch. Het terugdringen van de dialecten is een modern verschijnsel.
Na-oorlogs zouden we kunnen zeggen.

>
>>alles natuurlijk tot meerdere eer en glorie van het Geloof en de Paus.
>>Deze standpunten moesten niet al te zeer aan de grote klok gehangen
>>worden schrijft hij:
>>
>>"Geheel de Westvlaamsche beweging is in den grond en van eersten af
>>"een christelijke, ja ultra-montaanse geweest ...
>>"Maar van 't hoogste belang is het, na mijn inzien, dat wij ons
>>"eigentlijk einddoel en priesterlijke inzichten voor den grooten hoop
>>"verborgen houden. Ik ben erin geslaagd om verscheidenen terug te
>>"winnen voor geloof en devotie onder voorwendsel van Vlaamsch,
>>"Italiaansch en zo voort.
>
>Dit lijkt me bepaald geen uitzonderlijk standpuunt voor die tijd.
>De grote ideologieen waren in opkomst; het katholicisme was er een van.

Je moet het zien in het kader van de uitzonderlijk situatie in
Vlaanderen. Die grote ideologische stroming kwam regelrecht in botsing
met een beweging wier doel het was om een volk cultureel te
ontvoogden. Iets waar Gezelle zich tegen verzette omdat bij hem die
ideologische stroming belangrijker was.

>
>Al met al moet ik een grote gedachtensprong maken om van de teksten
>van Gezelle bij je verontwaardiging uit te komen.  Als ik het zo lees
>was hij werkelijk en zonder bijbedoelingen van mening dat een
>algemeen-Vlaamse omgangstaal altijd kunstmatig en onvolwaardig
>zou blijven en het nastreven ervan daarom een slecht idee; de Vlaming
>heeft altijd al buitenlandse talen gesproken.  Hij heeft duidelijk
>religieuze bezwaren tegen het importeren van een taal uit Holland.
>Ik zie in niets hiervan de bijbedoeling om het volk dom te houden;
>wel om het katholiek te houden, maar je kunt daarin evengoed een drang
>tot emancipatie zien, een emancipatie die in Nederland vanaf Gezelles
>geboorte bijna anderhalve eeuw in beslag nam, tot de katholieken de
>grootste bestuurlijke en politieke macht in het land waren geworden.

Ik begrijp je. Het is niet gemakkelijk om die gedachtesprong te maken.
Vergeet niet dat ik als Vlaming mede een collectief geheugen meezeul
van anderhalve eeuw strijd voor de eigen taal. Die strijd is zo intens
gevoerd en heeft tot zulke ingewikkelde toestanden geleid in Belgi�,
dat je bijna als Vlaming geboren moet zijn om echt te kunnen begrijpen
wat mannen als Gezelle ons bijna aangedaan hebben. Je zegt dat Gezelle
niet de bedoeling had om het volk dom te houden maar wel katholiek.
Sta me toe te zeggen dat dit in die tijd op het zelfde neerkwam. In de
boutade van de baron die tegen de pastor zei: "Hou jij ze dom, ik zal
ze arm houden", zit meer waarheid dan je vermoedt.
En ten slotte: dat het uitgerekend Gezelle is geweest die zijn volk
dat aan wou doen, Gezelle wiens naam met reverentie werd en wordt
uitgesproken, dat heeft men lang bewust of onbewust stil kunnen houden
of althans kunnen minimaliseren. In zijn boek 'Het verhaal van het
Vlaams' verwondert de auteur er zich over dat niemand ooit de moeite
heeft gedaan om dit aspect van de geschiedenis van het Nederlands in
Belgi� grondiger te bestuderen.
-- 
Michel.