🚀 go-pugleaf

Zoals bekend ontspon er zich na de Belgische onafhankelijkheid een
felle strijd met betrekking tot de spelling. In feite ging het bij
sommigen over meer dan spelling alleen; het ging ook over welk soort
Nederlands er in Vlaanderen verder gebruikt diende te worden. De rol
die 'halfgod' Guido Gezelle in deze aangelegenheid speelde is uiterst
merkwaardig. Gezelle staat bekend als purist en particularist en dan
denkt men meteen aan het weren van vreemde woorden in zijn
taalgebruik, aan het handhaven van aan de streek gebonden woorden en
zegswijzen en het verdedigen van het Vlaamse idioom tegen
Noord-Nederlandse en Franse invloeden. Er was echter meer.

Sommigen zullen nu raar opkijken maar volgens de heden ten dage
geldende normen zou je Gezelle bijna een franskiljon kunnen noemen. Ik
hoor het gehuil al opklinken in West-Vlaanderen; maar wacht even, sta
me toe mijn uitlating te verduidelijken.

In het kort gezegd was het Gezelles voornaamste doel om de regionale
taal, in zijn geval het West-Vlaams, als enige omgangstaal in
Vlaanderen ingang te doen vinden. Ik druk dan op _omgangs_taal want
dat West-Vlaams kon enkel maar dienen voor lokaal gebruik onder gewone
mensen in hun dagelijkse contacten met andere gewone mensen en met de
geestelijkheid. Een uitzondering maakte hij nog wel voor de literatuur
en de po�zie in het bijzonder. Dat was meer dan genoeg. Geen Frans en
zeker geen Hollands, want, schreef Gezelle:

"Ik ben geheel zeker dat de tijd allengskens gekomen is dat wijlieden,
"al te maal katholieke nederlanders, behooren op malkaar te steunen,
"liever als voortdurend naar het half joodsch, half heidensch
"Hoog-Hollandsch te gaan om steun en goedkeuring. Af moeten we daarvan
"en verder af naar mijnen dunk, als van den Fransen vijand.

Dat is duidelijk. Laat je echter niet misleiden door 'Franse vijand'.
Het Frans was dan wel een vijand van het gewone volk maar in d��
omstandigheden waarin de streektaal niet dienstig kon zijn voor de
Vlaming, diende deze niet het Nederlandse Nederlands of het meer
Algemene Vlaams te gebruiken dat in die tijd bestond maar wel het
Frans! Gezelle windt er geen doekjes om: Vlaams rond den heerd en bij
de paster, Frans op de scholen met uitzondering van de lagere school,
Frans op de universiteiten, in de politiek, de wetenschap, kortom in
alle gevallen waarin de taal een meer formele functie krijgt dan
communicatie tussen dorps- en streekgenoten. Met deze stellingname
kwam hij in frontale aanvaring met de Vlaamse Beweging die nu juist
w�l de ontwikkeling van een algemene taal voorstond.  Er bestaat een
in het Frans geschreven artikel van Gezelle dat gepubliceerd werd in
een Leuvens tijdschrift. De tekst is even revelerend als
verbijsterend. Ik citeer een stuk van de originele tekst:

"L'Habitant des Flandres parle le flamand de ses P�res l� o� il lui
"convient de le parler, mais, quand son idiome natif ne lui suffit
"plus, dans ses rapports avec la soci�t�, il ne s'adresse nullement �
"un flamand de commande, � un n�erlandais de haut parage, comme ses
"fr�res de Hollande; non, il parle tout simplement le fran�ais.
"Autrefois, et dans le m�me cas, il aurait parl� le latin, l'italien,
"l'espagnol. Cette existence, en Flandre  de deux idiomes aussi
"disparates que le fran�ais et le flamand, loin d'�tre nuisible � la
"conservation de celui-ci, lui est, au contraire favorable.

Spreek dus desnoods opnieuw Latijn of Spaans maar asjeblief behoed ons
voor een algemene Nederlandse taal zegt Gezelle:

"En Flandre une langue officielle flamande, une langue � l'instar du
"n�erlandais, qu'il est convenu d'appeler 'het fatsoenlijk
"Hollandsch', ne se parle pas et ne s'y parlera jamais. Cette
"situation peut �tre diff�remment appr�ci�e d'apr�s le point de vue o�
"l'on se place, mais les Flaminguistes(*) sont loin de le d�plorer; au
"contraire, ils y trouvent un sujet d'�tudes int�ressantes.

<Vertaling:>
Een inwoner van Vlaanderen spreekt het Vlaams van zijn Vaderen daar
waar het past maar wanneer zijn moedertaal niet meer volstaat in zijn
betrekkingen met hogere kringen, dan zal hij geenszins een kunstmatig
Vlaams of een hoogdravend Nederlands spreken zoals zijn broeders in
Holland; nee, hij spreekt gewoon Frans. Vroeger en in hetzelfde geval,
zou hij Latijn, Spaans of Italiaans gesproken hebben. Het gebruik in
Vlaanderen van twee zo verschillende talen betekent geen hinderpaal
voor het behoud van het Vlaams maar is er integendeel bevorderlijk
voor.

In Vlaanderen bestaat geen  offici�le Vlaamse taal. Er wordt geen taal
gesproken die we kunnen vergelijken met wat we beschaafd Nederlands
noemen en die zal er ook nooit gesproken worden. Deze zienswijze kan
verschillend geapprecieerd worden, afhankelijk van het standpunt dat
men inneemt maar de Flaminguisten (*) vinden die situatie helemaal
niet erg. Integendeel, zij zien er een interessant studieonderwerp in.
<\vertaling>

(*) Met Flaminguisten bedoelde Gezelle taalgeleerden die zich
toelegden op de studie van het oude en nieuwe Vlaams.


Een ontnuchterend standpunt van de man die schreef 'De Vlaamsche tale
is wonder zoet voor die heur geen geweld en doet'. Nu weten we wat hij
met dat 'geweld aandoen' bedoelde.

Gezelles particularisme werd dus eerst en vooral ingegeven door zijn
ultra-montaans katholicisme dat hij voor het volk, zijn volk,
belangrijker achtte dan wat ook. Daarom moest dat volk zijn Vlaamse
streektaal spreken maar ook niet m��r. Diende een kleine �lite van dat
volk contact te nemen met 'hogere kringen' dan moest dit gebeuren in
om het even welke andere taal behalve het Algemeen Nederlands/Vlaams
en die 'andere taal' kon dan logischerwijze alleen maar het Frans
zijn. Het was dus niet zijn streven om de invloed van het Frans in
Vlaanderen te verminderen en op termijn uit te schakelen, wel
integendeel, het Frans zou in ditzelfde Vlaanderen de prestigetaal
moeten blijven en daarmee zou de verderfelijke invloed die een
algemeen Vlaams of erger nog, een eenheidstaal met het Noorden, op het
volk zou kunnen hebben, afgeremd en uitgeschakeld kunnen worden. Dit
alles natuurlijk tot meerdere eer en glorie van het Geloof en de Paus.
Deze standpunten moesten niet al te zeer aan de grote klok gehangen
worden schrijft hij:

"Geheel de Westvlaamsche beweging is in den grond en van eersten af
"een christelijke, ja ultra-montaanse geweest ...
"Maar van 't hoogste belang is het, na mijn inzien, dat wij ons
"eigentlijk einddoel en priesterlijke inzichten voor den grooten hoop
"verborgen houden. Ik ben erin geslaagd om verscheidenen terug te
"winnen voor geloof en devotie onder voorwendsel van Vlaamsch,
"Italiaansch en zo voort.

Het is een ander beeld dat we van Gezelle krijgen dan dat van de
zoetgevooisde zanger. Niet dat het beeld helem��l nieuw is. Anton van
Duinkerken schreef jaren geleden al in een artikel over de
West-Vlaamse dichter:

"Men bekent het zich ongaarne, doch het is de historische waarheid,
"dat de meest angelieke onder de Nederlandse dichters van de nieuwe
"tijd in het dagelijkse leven geen prettige man is geweest ...

Nou ja, het is natuurlijk allemaal geschiedenis en die heeft haar
rechten. Dit alles mag echter niet van aard zijn om Gezelle niet
langer te beschouwen als de meesterlijke dichter, de vernieuwende
po�et wiens werk honderdenvijf jaar na zijn dood nog altijd gelezen en
vertaald wordt.

Verhopende dat gij allen ene echt pastorale gezondheid geniet blijve
ik aldereerbiedigst een van de
				cum suis
te weten, 

Michel.

---------------

Geraadpleegde werken voor deze reeks 'Historische taal- en andere
ontboezemingen':

- 'Confrontatie Noord-Zuid. Dicht en ondicht uit de beroerde jaren  	
   1830-1850'. Verzameld door Karel de Clercq.
- 'Beeldenspel van Nederlandse dichters' van Anton van Duinkerken.
- 'Vlamingen' van Anton van Duinkerken.
- 'Gezelles ondicht' van Bernard Kemp.
-  De inleiding door Prof. Dr. Frans Baur tot 'Guido Gezelle's       	
   dichtwerken'
- 'Het verhaal van het Vlaams' van Roland Willemyns.