🚀 go-pugleaf

BELGI� IN VOGELVLUCHT

Taal en Volk

Van de zeven millioen inwoners, die Belgi� bewonen, zijn
er vier millioen, die behooren tot den Nederlandschen stam,
en die, behalve een paar honderd duizend, Nederlandsch
spreken, terwijl slechts drie millioen het Waalsch of Fransch
als moedertaal gebruiken.

De Belgische stammen, die v��r meer dan twintig eeuwen
ons land bewoonden, waren Kelten, behoorende tot het ras,
dat ook geheel Frankrijk bevolkte. Naar alle waarschijn-
lijkheid waren deze voorafgegaan door een nog oudere bevol-
king, wier overblijfselen men gevonden heeft in de grotten
langs Maas en Lesse, in de streken langs Hene, Schelde of
Rupel.

De Keltische stammen in 't zuiden van ons land en die
met de Romeinen steeds in aanraking waren, ondergingen
meer en meer hun invloed. Weldra doorsneden de heirbanen
het bijna ondoordringbare kolenwoud. De Latijnsche taal
drong langzamerhand in het Keltische leven, waardoor het
Waalsch is ontstaan. Toch valt het niet te loochenen, dat
ondanks zijn Romaansche afkomst, het een groot getal
Germaansche elementen in zich heeft opgenomen, vooral
het Luikerwaalsch. De oorzaak daarvan ligt waarschijnlijk
in het langdurig verblijf der Austrasische Franken in de
omstreken der Maas. De uitdrukkingen "Waal" en "Waalsch"
zijn de benamingen door de Germanen aan de Romanen
gegeven.

Sedert het Karolingische tijdvak heeft het Waalsch zijn
grenzen weinig veranderd. Wel is de naam van Luik oor-
spronkelijk Germaansch evenals Herstal, maar dit is geen
bewijs dat het Germaansch of Nederfrankisch vroeger zuide-
lijker werd gesproken en het Waalsch vooruitgeschoven is.
Daar tegenover staan vele Waalsche namen van plaatsen, die
altijd door een Vlaamsche bevolking zijn bewoond geweest.

Taalgrens. - Trekt men van St.-Omaars in Frankrijk
nagenoeg een rechte lijn tot aan Maastricht, dan wijst deze
vrij juist de taalgrens aan tusschen de Nederlandsch spre-
kende en Waalsche bevolking, en komt nagenoeg overeen
met den Romeinschen steenweg van de zee over Bavaai naar
Keulen en den noordelijken zoom van het uitgestrekte Kolen-
woud, dat Belgi� in vroeger tijden van het westen naar het
oosten doorliep. Ten noorden van dien zoom woonde de rustig
landbouwende Frankische stam,  waarvan de overgroote
meerderheid der Vlamingen afstamt. Soms in een en het-
zelfde dorp maakt de straatweg de scheiding tusschen het
Waalsch en het Vlaamsch element. Eeuwen reeds wonen de
beide volksstammen naast elkander. Zij hebben hetzelfde
lot ondergaan, vreedzame en woelige tijden met elkander
doorleefd, en toch heeft dit alles niet geleid tot verwisseling
van taal.

In de eerste en tweede eeuw onzer jaartelling was het
grootste deel van laag-Belgi� naar alle waarschijnlijkheid
nog bewoond door Keltische stammen, doch toen de Ger-
manen van den beneden-Rijn in de vierde eeuw er ver-
schenen, waren de eersten verdwenen, misschien ten gevolge
van zware overstroomingen, die in de IIIe eeuw plaats
hadden, en er bijna alle sporen der Romeinen hadden weg-
gevaagd. Wat er hier en daar wellicht van overbleef, loste
zich op in den Frankischen bond.

Een ander Germaansche volksstam, de Friezen, had zich
van uit het noorden allengs langs de zeekusten uitgebreid
tot voorbij de monding der Schelde, tot het Zwin in Vlaan-
deren, doch waren door Pepijn van Herstal en Karel Martel
teruggedrongen. Toen later Karel de Groote talrijke fami-
li�n van Saksen in Vlaanderen overplaatste, versmolteln zij
spoedig met de Frankische stammen. Laag-Belgi� bleef dus
Germaansch gebied en de taal door de bevolking gesproken
was zuiver Nederfrankisch. De oud-Germaansche liederen,
die Karel de Groote liet opteekenen, waren waarschijnlijk
in dien oud-Vlaamschen tongval geschreven. Van de laatste
helft der XIIe eeuw dagteekenen de eerste tot ons gekomen
producten onzer Nederlandsche Letterkunde, waartoe Lim-
burgers, Vlamingen en Brabanders het meest bijdroegen. Ze
zijn in het Middelnederlandsch, de omgangstaal van de lage
landen, ten zuiden van den Rijn tot aan de grenzen van het
groote Kolenvwoud in Belgi� gesproken.

In de XIIIe eeuvw, te zamen met de toenemende macht
der burgerij, bereikte die letterkunde, vooral in Zuid-
Nederland, haar hoogsten bloei. Jacob van Maerlant van
Damme (+omstreeks 1300), "de vader der Dietscher Dichtre
algader", evenals de luimige zanger van het meesterlijk
gedicht van "den Vos Reinaerde" (1270), gaven uitdruk-
king aan de burgerlijke gedachten en gevoelens van dien
tijd.

Het Nederlandsch in Belgi� bevat vier dialecten: het
zoetluidende West-Vlaamsch, dat meer op de taal der mid-
deleeuwen gelijkt, en dat ook in Zeeland wordt gehoord;
het Oost-Vlaamsch; het Brabantsch, dat in de Kempen het
zuiverst klinkt; het Limburgsch, dat in meer dan een op-
zicht het Middelfrankisch nadert. Doch daarnaast is voor
heel Vlaamsch-Belgi� het beschaafde Nederlandsch de
schrijftaal, die ook met elken dag door den ontwikkelden
Vlaming zuiverder wordt gesproken en geschreven. Naast
de groote aantrekkelijkheid, die het verleidende Fransch
hier op de menigte uitoefent, is het hardnekkig doordrijven
der taalparticularisten een groot gevaar voor het behoud
onzer taal. Hier geldt geen kinderlijke bewondering en
gehechtheid aan een gewestspraak, hoe zoet ze ook moge
wezen, maar wel de kracht, de eenheid van onzen stam.
Daarom zorge men dat overal onze taal zoo zuiver mogelijk
worde gesproken en zich ontwikkele tot een rijk, wellui-
dend, helder en beschaafd Nederlandsch.

Behalve in Nederland en in Vlaamsch-Belgi� wordt het
Nederlandsch in een deel van het Noorder-departement in
Frankrijk, in Zuid-Afrika en in de Nederlandsche koloni�n
in Oost- en West-Indi� gesproken, te zamen door nagenoeg
tien millioen menschen.


Uit: Vlaamsch Belgi� sedert 1830, Studi�n en Schetsen bijeengebracht
door het Algemeen Bestuur van het Willems-Fonds ter gelegenheid van het
jubeljaar 1905, Eerste Deel. Uitgave van het Victor De Hoon-Fonds.