🚀 go-pugleaf

Walther Schoonenberg wrote:
> 
> Jan den Hollander <holland@uab.edu> wrote in article
> <32E250AF.4C82@uab.edu>...
> 
> > Die "Moedernegotie" is geen oorzaak, maar een gevolg van de "Gouden
> Eeuw".
> 
> De Moedernegotie was er eerder dan de Gouden Eeuw, dus kan het nooit een
> gevolg zijn.
> 
> > De fundamentele reden is er een van locatie: de Lage Landen liggen op
> > een kruispunt in Europa: de Rijn, Engeland, de Oostzee, de Middellandse
> Zee.
> > Om die reden moesten de Lage Landen wel een centrum van handel worden,
> > eerst Vlaanderen, later Holland en Zeeland.
> > De tweede reden is visvangst. Amsterdam had de rijkste visgronden van
> Europa
> > om de hoek van de deur: de Zuiderzee. Die visvangst had twee gevolgen:
> > Amsterdammers werden zeevaarders, en het verschafte tevens handelswaar.
> > Tenminste, na de uitvinding van het haringkaken. Daarmee was de basis
> > voor de Gouden Eeuw gelegd.
> 
> Dat zijn allemaal factoren die zeker een rol hebben gespeeld. Tot de
> belangrijkste behoort de voor Europa belangrijke Oostzeehandel waarin
> Amsterdam een dominante positie kreeg na de overwinning op de Hanze in
> de 15de eeuw. Dat gaat duidelijk aan onze Gouden Eeuw vooraf en dat is
> de enige factor waarvan je kunt zeggen: "zonder die was er zeker geen
> Gouden Eeuw geweest". Dat kun je van die immigranten niet zeggen, ook
> al erken ik dat dat een belangrijke factor is geweest maar zeker niet
> de belangrijkste of zelfs een essentiele.
> 

Ik heb het gevoel dat we langs elkaar heen praten. Jij hebt het over de
Gouden Eeuw zelf, terwijl ik probeer in te gaan op the titel van deze
thread: "De _oorsprong_ van de Gouden Eeuw". Er is niet de minste twijfel
dat de door mij genoemde factoren _oorzakelijk_ _voorafgingen_ aan die
"Moedernegotie". Dus ik wil helemaal niet afdingen op het belang van die
"Moedernegotie"; integendeel, ik probeer juist aan te geven hoe die heeft
kunnen ontstaan.
Wat locatie betreft: In de Lage Landen heeft handel van het vroegste begin
een belangrijke rol gespeeld. We hebben het al gehad over de bloei van
Vlaanderen in de 15de en 16de eeuw. Maar is is veel meer: Al in de Romeinse
tijd waren er handelsnederzettingen langs de Rijn. In de vroege middeleeuwen
was er Dorestad, later in her rivierengebied Tiel, Zaltbommel, Zutphen, en
Kampen. 
Amsterdam was dus een relatieve laatbloeier, vergeleken met de hierboven
genoemde plaatsen. Je kunt je afvragen: waarom is het dat Amsterdam al die
andere plaatsen voorbijstreefde, en het centrum bij uitstek werd van handel
en nijverheid? Volgens mij is het antwoord op die vraag: de zeevaart.
Daarmee onderscheidde Amsterdam zich met name ook van de Vlaamse steden: dat
waren vooral stapelplaatsen, waar handelaren vanuit elders van Europa kwamen
om hun waren te verhandelen. Amsterdammers daarentegen trokken er zelf op uit,
en wisten zo die "Moedernegotie" te verwerven.

> > Dat de grootste bloei in de 17de eeuw kwam heeft met de politieke
> situatie
> > in Europa te maken. Terwijl de rest van Europa verscheurd werd door
> > godsdienst oorlogen, was het in de Republiek relatief rustig. Met name
> Engeland
> > had te kampen met z'n burgeroorlog; nadat Engeland weer stabiliseerde
> werd
> > het al snel een geduchte concurrent voor de Republiek.
> 
> Ook dat is niet helemaal waar. Het achterblijven van Engeland etc.
> betekende
> dat de Republiek een politieke rol kon spelen die zij anders nooit had
> kunnen spelen, maar van een Gouden Eeuw was zo-wie-zo sprake geweest. Om
> de eenvoudige reden dat Holland en met name Amsterdam veel eerder tot
> ontwikkeling was gekomen dan Engeland. Er was hier sprake van de eerste
> ronde van economische groei die duidelijk aan die van Engeland voorafging.
> En daar kun je allerlei interne redenen voor geven ipv externe. Zoals de
> belangrijke technische innovaties (windmolens, etc.) voortkomend uit de
> hoge lonen ter plaatse, etc., zelf weer gevolgen van de plaatselijke
> omstandigheden van de strijd tegen het water etc. etc. Het is misschien
> wel bescheiden en typisch Hollands om onszelf zo weg te cijferen maar
> of het terecht is ....
> 

Wederom, je bent met de Gouden Eeuw zelf bezig, niet met de _oorsprong_
ervan. Maar dat het hoogtepunt kwam in 17de eeuw, en niet bv de 16de of
18de eeuw heeft wel degelijk te maken met de politieke situatie in Europa.
In de 17de Eeuw waren de omringende landen in de problemen. Over Vlaanderen
heeft Philippe het al gehad: De Spaanse herovering, de val van Antwerpen, 
de afsluiting van de Schelde. Daarmee was de meest geduchte concurrent voor 
Amsterdam uitgeschakeld. Maar ook Engeland leed onder z'n burgeroorlog, en
de handelsteden in Duitland (Bremen, Hamburg, Lubeck) hadden te lijden van
de 30-jarige oorlog. Dus dat de 17de eeuw uniek is, vergeleken met de daaraan
voorafgaande en en daarop volgende eeuwen, heeft te maken met het feit dat
de Republiek een monopolie positie in de schoot geworpen kreeg.

En ik ben het ook met Philippe eens wat betreft het belang van die migratie
vanuit Vlaanderen, Frankrijk, en Duitsland naar de Republiek. Neem bv
de laken nijverheid in Leiden: Die maakte een enorme bloei door in de 17de
eeuw. Hoe kwam dat zo ineens? Wel, enerzijds werd concurrent Vlaanderen 
uitgeschakeld, doordat de wol verwerking daar niet alleen zijn toevoer van
grondstof (= wol uit Engeland)  verloor, maar ook zijn afzetmogelijkheden.
En dat werd opeens Leiden a.h.w. in de schoot geworpen. Niet alleen dat,
maar er kwamen grote aantallen refugees vanuit Vlaanderen en Frankrijk, die
in Leiden in de laken nijverheid kwamen te werken. Iets wat overigens nog
steeds zichtbaar is als je het telefoonboek van Leiden openslaat: grote
aantallen Franse namen, vernederlandst weliswaar, maar Frans van oorsprong.
Aan de Breestraat is er de Waalse kerk, waar eeuwen later nog altijd in
het Frans de eredienst gehouden werd.
En vergis je niet: het is die nijverheid die de spil vormt waar de handel
van afhankelijk is.

Jan